[비즈한국] Nhiều nhà đầu tư luôn rơi vào những nỗi băn khoăn giống nhau. Bây giờ nên mua gì? Giá sẽ tăng đến đâu? Liệu có nên vào lệnh ở mức giá này? Nghe theo lời ai thì mới kiếm được tiền? Thị trường luôn tràn ngập những người sẵn sàng trả lời các câu hỏi đó. Các nhóm tư vấn "lùa gà" (reading room) đưa ra các mã cổ phiếu, YouTube bán sự đảm bảo, còn các chuyên gia thì dự đoán chỉ số của ngày mai. Tuy nhiên, sau khi chạy theo những sự đảm bảo đó, câu hỏi duy nhất còn lại vẫn là:
“Tại sao tôi vẫn cứ bất an?”
Cuốn sách ‘Trọng lực đầu tư’ của Hwang Jun-ho bắt đầu từ chính sự bất an đó. Tác giả là một nhà đầu tư đã đi qua thị trường trong 20 năm, khởi đầu sự nghiệp với vai trò quản lý trái phiếu tại một công ty chứng khoán. Từng có lúc ông kiếm được hàng tỷ won mỗi tháng, nhưng cũng từng chịu khoản lỗ 6,5 tỷ won trong giai đoạn lãi suất tăng vào năm 2022. Thông thường, những bản lý lịch như vậy dễ dẫn đến kết luận: “Tôi đã kiếm tiền như thế này đây”. Nhưng cuốn sách này lại đi theo hướng ngược lại. Kết luận cuối cùng mà một người từng kiếm được rất nhiều tiền và cũng từng mất rất nhiều tiền đúc kết được chính là: “Tôi chẳng biết gì cả”. Tác giả cho rằng, đầu tư không phải là công việc đánh bại thị trường, mà bắt đầu từ việc thừa nhận mình biết gì và không biết gì.
Vì vậy, cuốn sách này đương nhiên không đưa ra câu trả lời trực tiếp. Thay vào đó, tác giả khuyên rằng nếu bạn muốn có câu trả lời, trước hết hãy đặt ra những câu hỏi đúng. Thông qua những tình huống quen thuộc như các mã cổ phiếu được "phím" trong các hội nhóm, lợi nhuận hàng trăm phần trăm mỗi tháng, những câu hỏi về việc liệu giá chung cư ở Gangnam có tăng hay không, hay nên hỏi gì nếu gặp Warren Buffett, tác giả chỉ ra rằng các câu hỏi của nhà đầu tư thường hướng sai chỗ như thế nào. Điều quan trọng không phải là khả năng dự đoán tương lai, mà là cấu trúc để tồn tại ngay cả khi bạn đoán sai. Khi tôi sai, tôi sẽ mất bao nhiêu tiền? Tôi có còn đủ dư địa để phán đoán lại không? Tôi có thể trụ lại thị trường sau khi thua lỗ không? Nguyên tắc đầu tư mà tác giả nhắc đến bắt đầu từ chính điểm này.
Đối với nhà đầu tư, điều đáng sợ thực sự không phải là khoản lỗ. Mà là việc con người ta thay đổi sau khi thua lỗ. Dường như ta có thể chịu đựng khoản lỗ 10%, nhưng khi con số đó thực sự hiện lên trên tài khoản, tâm trí sẽ bắt đầu lung lay. Khi mất 20%, suy nghĩ muốn gỡ gạc sẽ lấn át nguyên tắc, và khi mất 30%, việc đầu tư bỗng chốc trở thành một trận chiến trả thù đẫm máu. Người ta bắt đầu thực hiện những lựa chọn rủi ro hơn để lấy lại số tiền đã mất, trở nên mù quáng trước những lời hứa hẹn về lợi nhuận nhanh chóng. Vì vậy, đầu tư không để thua lỗ không phải là thái độ hèn nhát, mà là chiến lược thực tế nhất để bảo vệ bản thân, giúp ta có thể tiếp tục phán đoán.
Tiêu đề của cuốn sách, ‘Trọng lực’, cũng nằm trong ngữ cảnh này. Trọng lực là lực yếu nhất trong bốn loại lực của vũ trụ, nhưng khi khối lượng tích tụ đủ lớn, nó sẽ làm cong không gian và thời gian, cuối cùng thu hút mọi thứ xung quanh. Đầu tư cũng vậy. Một mã cổ phiếu trúng đậm nhờ tình cờ, một điểm đáy bắt được nhờ may mắn, hay thông tin nhanh hơn người khác, tất cả sẽ không kéo dài được lâu. Tuy nhiên, khi logic của những phán đoán đúng đắn được tích tụ, thói quen quản lý thua lỗ được hình thành, và các tiêu chuẩn cá nhân trở nên vững chắc, tiền bạc sẽ dần dần bị thu hút về phía đó. Nhà đầu tư theo đuổi tiền bạc luôn nôn nóng, nhưng nhà đầu tư tạo ra cấu trúc để tiền tự tìm đến thì có thể kiên nhẫn chờ đợi.
Tác giả so sánh đầu tư với trò chơi cờ vây. Ban đầu, tâm trí chỉ tập trung vào việc ăn một quân cờ trước mắt. Đầu tư cũng thế, ban đầu người ta tìm kiếm những mã cổ phiếu rẻ, những mã sắp tăng, những mã mà người khác chưa biết. Nhưng theo thời gian, ta sẽ nhận ra điều quan trọng không phải là một trận chiến đơn lẻ, mà là toàn bộ cục diện. Tiền mặt, lợi thế cạnh tranh (Moat), khả năng tái đầu tư, phân bổ tài sản, sức chịu đựng trước thua lỗ. Những điều này không hào nhoáng như tỷ suất lợi nhuận ngắn hạn, nhưng chúng giúp nhà đầu tư không bị sụp đổ trong giai đoạn thị trường khó khăn. Một danh mục đầu tư thực sự mạnh không phải là danh mục tỏa sáng khi thị trường tốt, mà là danh mục sống sót được khi thị trường tồi tệ.
Nguyên tắc đầu tư mà ‘Trọng lực đầu tư’ nhấn mạnh không bao giờ chỉ nằm gói gọn trong tài khoản. Đầu tư là việc nạp tiền vào và rút tiền ra, nhưng đồng thời cũng là quá trình kiểm chứng bằng con số xem mình là kiểu người như thế nào. Thị trường chứng minh mỗi ngày rằng ta yếu đuối trước lòng tham đến mức nào, dễ sụp đổ trước nỗi sợ hãi ra sao, dễ lung lay trước lợi nhuận của người khác thế nào, và nhanh chóng lầm tưởng sự may mắn là thực lực ra sao. Trở thành một nhà đầu tư giỏi không chỉ là trở thành người đọc báo cáo tài chính giỏi hơn, mà còn là trở thành người hiểu rõ hình dạng ham muốn của chính mình.
Đương nhiên, cuốn sách này không chỉ cho bạn mã cổ phiếu cần mua bây giờ, cũng không dự đoán thị trường tuần tới. Thay vào đó, nó dạy bạn đặt những câu hỏi đúng để trụ vững lâu dài hơn. Tại sao tôi cứ mãi mượn sự đảm bảo của người khác? Đầu tư của tôi có kế hoạch cho trường hợp sai lầm không? Tôi đang tạo ra cấu trúc thu hút tiền bạc, hay đang bị kéo lê bởi những biến động của dòng tiền? Chính những câu hỏi này sẽ mang lại câu trả lời đúng đắn.
Hầu hết các cuốn kinh thánh về đầu tư nổi tiếng thế giới đều nói về con người trước khi nói về tiền bạc. Cuốn sách này cũng vậy. Đây là câu chuyện về việc không đánh mất bản thân trước thị trường hơn là những bí quyết để chiến thắng thị trường. Nó nhấn mạnh vào cấu trúc hơn là dự đoán, vào sự khiêm tốn hơn là sự đảm bảo, vào một hệ thống ra quyết định giúp sống sót lâu dài hơn là một lần thắng lớn. Tiền luôn vận động và thị trường luôn biến động. Cuối cùng, điều còn lại là trong những biến động đó, bạn đang trở thành người như thế nào. Đó chính là điểm mà ‘Trọng lực đầu tư’ muốn chất vấn. Bạn đang theo đuổi tiền bạc, hay đang tích lũy trong chính mình sức nặng đủ lớn để tiền bạc phải tự tìm đến?