[비즈한국] Vào ngày 28 tháng 6 vừa qua, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Ahn Gyu-baek đã công bố chính sách phát triển máy bay không người lái (UAV) quốc phòng và chống UAV, đồng thời tuyên bố phát triển dự án mang tên ‘K-LUCAS’ (hệ thống UAV kiểu Hàn Quốc). Bộ trưởng Ahn cho biết: "Nếu trước đây các hệ thống vũ khí giá trị cao chiếm ưu thế trên chiến trường, thì giờ đây các loại máy bay không người lái giá rẻ đang được vận hành với số lượng lớn, làm thay đổi căn bản cục diện chiến tranh. Triều Tiên cũng đang liên tục phát triển lực lượng UAV đa dạng, gây ra mối đe dọa ngày càng tăng đối với các cơ sở quân sự, cơ sở quốc gia trọng yếu và cơ sở dân sự của chúng ta".
Nói cách khác, đây là kế hoạch đối phó với mối đe dọa từ Triều Tiên bằng cách triển khai hàng loạt máy bay không người lái giá rẻ cho mục đích tấn công thay vì các hệ thống vũ khí đắt đỏ như tên lửa hay máy bay chiến đấu. Truyền thông đã hiểu đây là việc Hàn Quốc hóa mẫu máy bay không người lái LUCAS của Mỹ đã từng được đưa vào thực chiến.
LUCAS (Low-cost Uncrewed Combat Attack System - Hệ thống tấn công chiến đấu không người lái chi phí thấp) là một loại máy bay không người lái do công ty khởi nghiệp quốc phòng SpektreWorks có trụ sở tại Arizona, Mỹ phát triển. Nó trở nên nổi tiếng khi Mỹ sao chép lại mẫu máy bay không người lái tự sát Shahed (HESA Shahed-136) mà Iran sử dụng để đưa vào chiến dịch 'Epic Fury' không kích Iran vừa qua. Vì bản thân máy bay Shahed cũng là mô phỏng và sao chép từ chiếc Harpy của Israel (IAI Harpy), nên có thể coi LUCAS là ‘bản sao của bản sao’, và K-LUCAS chính là việc mô phỏng lại điều đó một lần nữa.
Điều kiện tiên quyết để K-LUCAS thành công nằm ở việc 'đảm bảo hiệu quả chi phí'. Trong khi tên lửa hành trình thông thường có giá từ 1 triệu đến 3 triệu USD, thì Shahed chỉ khoảng 20.000 USD, và máy bay LUCAS của Mỹ được cho là có giá khoảng 35.000 USD, gây chú ý nhờ 'hiệu quả chi phí kinh ngạc'.
Tuy nhiên, tại 'Đại hội Khoa học Công nghệ Quốc phòng' do Cơ quan Quản lý Chương trình Mua sắm Quốc phòng (DAPA) tổ chức vào ngày 30 tháng 7 vừa qua, mẫu máy bay không người lái tự sát tầm trung M-1 do Viện Nghiên cứu Khoa học Quốc phòng (ADD) chủ trì phát triển lại có giá khoảng 1 tỷ won. Quy đổi ra đô la Mỹ là khoảng 704.000 USD. Nếu cứ đà này, K-LUCAS đắt hơn gấp 20 lần so với LUCAS nguyên bản và mục tiêu đảm bảo hiệu quả chi phí xem như đã thất bại.
Tại sao lại như vậy? Câu trả lời thực ra vừa đơn giản vừa sâu sắc. Rất có khả năng dữ liệu cho rằng máy bay LUCAS có giá 35.000 USD (khoảng 49 triệu won) ngay từ đầu đã không chính xác.
Trước hết, hãy xem xét mẫu máy bay không người lái tự sát tầm trung M-1 do ADD phát triển. Nó có khả năng điều khiển thời gian thực bằng bộ thu OneWeb – mạng dữ liệu vệ tinh tốc độ cao, và được trang bị máy tính AI vật lý của Nvidia (Jetson Orin NX). Động cơ sử dụng loại động cơ rotor UEL AR741 do công ty UAV Engines Ltd. (UEL) của Anh sản xuất, chỉ riêng giá của một động cơ này đã vượt quá 50.000 USD (khoảng 60 triệu won).
Cộng thêm đầu đạn đặc biệt tự phát triển, hệ thống tìm kiếm, chi phí sản xuất nguyên mẫu thử nghiệm bay, chi phí thử nghiệm, nhân công và nguyên vật liệu, thì mức giá 1 tỷ won/chiếc là kết quả hoàn toàn dễ hiểu. Vậy tại sao máy bay LUCAS của Mỹ lại rẻ đến thế?
Trên thực tế, chính phủ Mỹ chưa bao giờ công bố giá chính xác của máy bay LUCAS và chi phí phát triển cũng không được tiết lộ. Nguồn gốc linh kiện và phương thức sản xuất của nhà sản xuất cũng không được biết rõ. Các phương tiện truyền thông chỉ đơn thuần đưa tin dựa trên những 'phỏng đoán' rằng giá của LUCAS sẽ tương đương với máy bay Shahed của Iran.
LUCAS được cho là có cấu trúc thân vỏ và hiệu suất bay tương đương Shahed, nhưng được lắp thêm ăng-ten Starlink cho liên lạc vệ tinh và mô-đun máy tính AI. Nếu LUCAS muốn có giá tương đương Shahed, thì buộc phải sử dụng các linh kiện giống hệt Shahed. Điều này có nghĩa là nếu LUCAS của Mỹ thực sự rẻ, thì khả năng rất cao là họ đã sử dụng một lượng lớn linh kiện từ Trung Quốc.
Ví dụ, động cơ DA 215cc của hãng Desert Aircraft (Mỹ) được cho là dùng trong máy bay LUCAS, dù là động cơ máy bay điều khiển từ xa (R/C) của Mỹ nhưng thực tế việc sản xuất lại được thực hiện tại Trung Quốc. Ngoài động cơ, LUCAS có khả năng cao là ‘mang mác Mỹ’ hoặc chỉ là linh kiện Trung Quốc được thay đổi nguồn gốc xuất xứ. Xét về giá cả, nếu Mỹ tự phát triển linh kiện độc lập cho LUCAS, chi phí sẽ tăng theo cấp số nhân, hơn nữa SpektreWorks ngay từ đầu không phải là công ty có đủ năng lực phát triển linh kiện như vậy.
Trên thực tế, RocketReach – dịch vụ tra cứu thông tin các công ty khởi nghiệp – ước tính số lượng nhân viên của SpektreWorks tính đến năm 2024 chỉ là 16 người. Việc một công ty khởi nghiệp quy mô nhỏ như vậy cung cấp máy bay không người lái cho quân đội Mỹ cho thấy rằng, điều đó chỉ có thể thực hiện được bằng cách thu gom linh kiện Trung Quốc từ khắp nơi rồi thuê ngoài mà không cần qua nhiều khâu trung gian.
Đối thủ thực sự để so sánh với máy bay LUCAS của Mỹ và M-1 của Hàn Quốc chính là chiếc máy bay không người lái HAROP của IAI (Israel). HAROP có khả năng bay hơn 800km giống như LUCAS hay M-1 và có khả năng tấn công chính xác thông qua dữ liệu hình ảnh, nhưng không có chức năng AI hay liên lạc vệ tinh. Đơn giá xuất khẩu của loại máy bay này là khoảng 1 tỷ won.
Vậy K-LUCAS của chúng ta có nên chấp nhận thực tế và sản xuất máy bay với giá 1 tỷ won mỗi chiếc? Giải pháp căn cơ là tìm cách giảm thiểu hoặc vượt qua việc sử dụng linh kiện Trung Quốc, chấp nhận tốn kém chi phí và thời gian để nội địa hóa các linh kiện mà chúng ta có thể tự sản xuất với giá rẻ.
Rất may, Hàn Quốc vẫn còn nền tảng sản xuất công nghiệp, nếu chính phủ dành sự quan tâm và đầu tư lớn, không chỉ các công ty máy bay không người lái hiện có mà cả các ngành công nghiệp liên quan đều có thể sản xuất các linh kiện giá rẻ và độc lập với chuỗi cung ứng Trung Quốc. Nếu chúng ta tận dụng năng lực đúc bán dẫn phi bộ nhớ để phát triển NPU AI điều khiển bay không phụ thuộc vào chip Trung Quốc, song song với việc phát triển ăng-ten liên lạc vệ tinh giá rẻ và động cơ piston 2 kỳ giá thấp, đồng thời hỗ trợ kỹ thuật và đầu tư thiết bị để các công ty có thể sản xuất hàng loạt thì sao? Dù chi phí trước mắt có thể cao, nhưng về lâu dài, chúng ta có thể tạo ra máy bay không người lái tự sát bằng linh kiện nội địa không phụ thuộc vào chuỗi cung ứng, từ đó cạnh tranh hiệu quả về chi phí với máy bay Trung Quốc và Iran. Xa hơn nữa, nếu các đồng minh như Mỹ mua linh kiện của chúng ta, chúng ta còn có thể đạt được quy mô kinh tế.
Khẩu hiệu ‘K-LUCAS’ nghe thì đơn giản nhưng rất khó để đạt được. Đây không phải là lúc để vỗ tay tự chúc mừng thành tích với những ‘nguyên mẫu máy bay 1 tỷ won’ chỉ để trưng bày, hay ghen tị một cách mù quáng với các công ty khởi nghiệp quốc phòng nước ngoài thiếu năng lực phát triển. Bây giờ là lúc cần nhìn thẳng vào thực tế và bắt tay vào nội địa hóa linh kiện.