Món ăn linh hồn của họa sĩ
Set sushi 10 miếng: "Khẩu vị và công việc" của họa sĩ Kim Han-jo

[BizHanKook] Sushi từng là món quà của những buổi tăng ca. Trong các bộ phim truyền hình phát sóng vào đầu những năm 1990, các giám đốc điều hành công ty thường mua sushi cho người yêu đang phải làm việc muộn. Những miếng sushi được xếp gọn gàng trong hộp xốp (PSP) vân gỗ là món quà "sang trọng" giúp an ủi sự mệt mỏi của những đêm thức trắng.

Đối với một họa sĩ truyện tranh làm việc bất kể ngày đêm, sushi cũng mang một ý nghĩa đặc biệt. Một đĩa, hay một ngăn trong hộp cơm đầy ắp những miếng sushi đa dạng chính là món quà tự thưởng cho nhiệt huyết sáng tạo và là phần thưởng để xoa dịu cơn đói sau khi hoàn thành hạn chót (deadline). Vào một ngày mưa thúc giục lời từ biệt với mùa thu, tôi đã gặp họa sĩ Kim Han-jo tại một quán sushi ở Paju.

Món sushi đầu đời, Midori ở Jeju

Quê gốc của họa sĩ Kim Han-jo là ở Jeju. Sinh ra tại Seoul với tư cách là em trai sinh đôi, anh được gửi sang nhà ông bà ngoại ở bên kia đại dương khi mới 40 ngày tuổi, tách biệt khỏi anh trai. Sống ở khu vực "Seomuntong" ngay ngã tư trước cổng phía Tây của thành cổ Jeju cũ cho đến năm khoảng 4 tuổi, anh đã bám lấy gấu quần của cha mình – người ghé thăm nhà chốc lát – để nài nỉ và được đưa trở lại Seoul. Tuy nhiên, kể từ đó, cứ mỗi năm vài lần, anh lại đi lại giữa Seoul và "nhà lớn" Jeju. Khi nhìn vào cách tác giả kể lại câu chuyện về những "người Jeju tại Nhật" (Zainichi Jejuin), bao gồm cả ông cố của mình trong tác phẩm 'Người Triều Tiên tại Nhật Bản: Đồng bào mà chúng ta đã lãng quên' (2019), có thể thấy Jeju đối với anh mang ý nghĩa vượt xa hơn cả một quê quán đơn thuần.

Quán sushi đầu tiên mà họa sĩ ghé thăm khi học lớp 4, lớp 5 tiểu học cũng chính là nhà hàng Nhật Bản mang tên 'Midori (緑)' ở Jeju. Dù ký ức về lần đầu thử sushi theo lời khuyên của mẹ là sự giật mình vì vị mù tạt lạ lẫm, nhưng sau khi dư vị cay nồng ấy tan đi, những miếng sushi cứ mãi vương vấn trong tâm trí anh.

Phần thưởng cho bản thân trong những ngày làm việc hiệu quả

Sau khi tốt nghiệp đại học, họa sĩ Kim Han-jo vẫn sống ở Sillim-dong một thời gian và thường đến thư viện trường cũ để vẽ truyện tranh. Trong khi thường ngày anh chỉ giải quyết bữa ăn tại nhà ăn sinh viên giá rẻ, thì vào những ngày công việc tiến triển thuận lợi, anh lại tìm đến quán sushi gần đó để thưởng thức set sushi thập cẩm 10 miếng. Những miếng sushi bao gồm cá ngừ, cá bơn, cá hồi, sò điệp, tôm... là phần thưởng dành cho bản thân khi đã vượt qua những giai đoạn khó khăn của sự sáng tạo.

Những suất sushi vốn có giá 6.000~7.000 won thời đó đã tăng giá gấp đôi sau hơn chục năm, và thành phần của set sushi – vốn trước đây chủ yếu là cá bơn và cá tráp – nay cũng trở nên hoa mỹ hơn với cá ngừ, tôm, cá hồi... Dù phong cảnh trên đĩa sushi thay đổi theo thời gian, nhưng lựa chọn ưu tiên của họa sĩ vẫn không đổi. Dù yêu thích tất cả các loại sushi, nhưng anh đặc biệt ưa chuộng sushi mực lá và mực nang với độ giòn ngọt nhẹ đặc trưng, cùng sushi cá bơn với sự dai ngon và vị ngọt thanh tao.

Trong bài phỏng vấn trước đó, tác giả đã khẳng định chắc nịch rằng món ăn linh hồn của mình không gì khác ngoài set sushi 10 miếng. Khi chuẩn bị bài phỏng vấn này, tôi nhìn lại những tác phẩm mà anh đã công bố và nhận ra hành trình của anh cũng giống như một set sushi thập cẩm vậy. Anh đã thể hiện quỹ đạo sáng tạo đa dạng, từ những bộ truyện tranh tâm lý, thử nghiệm thời đầu, đến truyện tranh lịch sử (giả tưởng), truyện tranh học tập, truyện tranh thiếu nhi, và gần đây là những bộ truyện tranh hài hước mang tính tự truyện về nỗi niềm của một họa sĩ trung niên. Khi đếm lại số lượng tập sách mà anh đã xuất bản cho đến nay, hóa ra đúng bằng 10 tập.

Thung lũng càng sâu, ngọn núi càng cao

Họa sĩ tốt nghiệp chuyên ngành Hội họa phương Tây tại Đại học Quốc gia Seoul. Khi còn học trung học, anh đã trải qua giai đoạn dậy thì đầy bế tắc, nhưng nhờ sự khuyến khích của thầy giáo mỹ thuật – người nhận ra năng khiếu của anh – anh đã theo học luyện thi mỹ thuật tại một trung tâm ở Sillim-dong và đậu vào đại học gần đó. Tuy nhiên, kể từ năm thứ ba đại học, sự trì trệ lại tái phát khiến anh không thể theo kịp việc học.

Nhìn lại thì có lẽ lúc đó anh đã mắc chứng trầm cảm. Anh đã trải qua quãng thời gian không thể tập trung vào bất cứ việc gì rồi tốt nghiệp như bị xô đẩy. Sau khi tốt nghiệp, anh loay hoay một thời gian rồi tình cờ biết đến và đăng ký vào khóa đào tạo chuyên gia truyện tranh xuất bản của Trung tâm Văn hóa Hankyoreh (nay là Học viện Hankyoreh). Kể từ khi mở khóa vào tháng 3 năm 1995, khóa đào tạo này đã đào tạo ra nhiều họa sĩ như Yang Young-soon, Hong Yoon-pyo, Ha Min-seok, Song A-ram... Họa sĩ Kim Han-jo tốt nghiệp khóa 3 (1997~1998). Sẽ thật ấm lòng nếu đây là kết thúc có hậu về cậu bé từng chờ đợi ngày tạp chí truyện tranh ra mắt đến mòn mỏi rồi tự tay vẽ truyện, nhưng đối với tác giả, truyện tranh là "lối thoát" mà anh lao vào như thể đang bị hoàn cảnh bế tắc đuổi theo. Giống như câu thoại trong 'Berserk': "Không thể có thiên đường ở nơi bạn tìm đến khi chạy trốn", anh cũng tự nhiên để lại những nuối tiếc. "Vì bắt đầu quá sớm nên tôi cảm thấy mình thiếu kinh nghiệm. Rồi đến một lúc nào đó, tôi nhận ra mình đã rơi vào tình thế không thể quay đầu lại được nữa."

Người ta vẫn nói thung lũng càng sâu thì ngọn núi càng cao. Những nuối tiếc của họa sĩ càng sâu sắc thì thành tựu của anh càng rực rỡ. Sau khi ra mắt với 'Cuộc sống tìm tòi' đăng trên 'OZ' năm 1999, cùng năm đó anh đã vẽ tác phẩm ngắn 'Lươn' với sự hỗ trợ sản xuất từ Trung tâm Hoạt hình Seoul, đồng thời hoạt động sôi nổi trong nhiều lĩnh vực như vẽ truyện dài kỳ hàng tuần cho báo thể thao với tác phẩm 'Sports Man'.

Năm 1998, anh tham gia nhóm sáng tạo 'BACAS', quy tụ các học viên khóa 3 của khóa đào tạo truyện tranh Hankyoreh. Cùng với các tác giả như Song Dong-geun, Im Deok-young, Kim Sung-hee, Ma Young-shin, Jung Song-hee, Ha Min-seok, Kim Dae-joong, Jeon Ji-seon... anh vẫn tiếp tục những dự án ý nghĩa mang đậm tư duy độc đáo và thông điệp xã hội cho đến tận ngày nay. Trong giai đoạn này, họa sĩ Kim Han-jo đã tạo ra 'Utopia', 'Trại súc vật', v.v., và thực hiện các hoạt động được phân loại vào danh mục 'truyện tranh độc lập', 'truyện tranh thử nghiệm'.

Năm 2005, anh vẽ 'Persephone' với sự hỗ trợ của Trung tâm Hoạt hình Seoul, tác phẩm này được NXB Saemanhwa phát hành cùng với 'Cain' và 'Opera' trong tập truyện 'Đêm của cậu bé' (2008). Những tác phẩm thời kỳ này, nơi đong đầy mối quan tâm về giấc mơ, tiềm thức và sự ám ảnh, đã được họa sĩ Kim Dae-joong của Saemanhwa nhận xét trong bài phỏng vấn trên Manhwa Gyujanggak như sau: "Từ 'Utopia' đến 'Opera', những bộ truyện của anh ấy trông như có đối tượng, nhưng thực ra lại hơi lệch khỏi đó. Và ở đó, ta có thể thoáng thấy sự lưỡng lự và những trăn trở của anh ấy giữa sự ám ảnh và lòng vô cảm."

Tác giả tập trung vào sự phản chiếu nội tâm như trong 'Đêm của cậu bé' hay 'Xúc giác của ký ức' (2012) – tác phẩm khám phá những ký ức và cảm xúc còn đọng lại trong lòng người, nhưng đồng thời anh cũng bắt kịp trào lưu của thế giới bên ngoài mà mình từng lãng quên. Đầu những năm 2000, khi các loại phim hoạt hình flash như 'Mashimaro' hay 'Ubi Boy' trở nên phổ biến, anh đã tham gia sản xuất các bộ phim hoạt hình giáo dục như 'Bài hát số' cho công ty 'Arisu Hangeul' của Arisu Media, đồng thời thực hiện các tác phẩm truyện tranh lịch sử và học tập như 'Lịch sử mở ra tương lai cho trẻ em'. Vào thời điểm định dạng truyện tranh đăng báo thay đổi khi 'Suy nghĩ của Kwangsoo' của họa sĩ Park Kwang-soo xuất hiện năm 1997, anh đã vẽ 'Sports Man' cho báo thể thao, ngay trước thời điểm các tác giả từ diễn đàn cộng đồng trực tuyến bắt đầu thu hút sự chú ý thông qua các tờ báo thể thao.

Cứ như vậy, trong giai đoạn truyền thông Hàn Quốc biến động mạnh, họa sĩ Kim Han-jo đã bao quát nhiều loại hình và phương tiện như báo chí, xuất bản, trực tuyến, chủ động phản ánh những thay đổi của hệ sinh thái truyện tranh và yêu cầu xã hội của thời đại vào sáng tạo của mình. Năm 2009, nhân dịp khánh thành Viện Xúc tiến Truyện tranh Hàn Quốc, anh cùng họa sĩ Park Gun-woong đã lên kế hoạch cho buổi triển lãm kỷ niệm 100 năm truyện tranh mang tên 'Truyện tranh (漫畫), Truyện vạn lời (萬話) - Câu chuyện bất tận'. Sau đó, anh xuất bản các bộ truyện tranh thiếu nhi 'Kim Kkang-kkang xuất hiện' (2017), 'Ming-gi Min-gi' (2018), 'Cậu bé giải đố Seo Dong' (2024) và 'Người Triều Tiên tại Nhật Bản - Đồng bào mà chúng ta đã lãng quên', tác phẩm giải quyết vấn đề liên quan đến kiều bào tại Nhật.

Họa sĩ luôn bày tỏ sự nuối tiếc tại mỗi bước ngoặt sáng tạo. Anh nghiền ngẫm về những lựa chọn đã qua, tự hỏi liệu ngày ấy nếu dự đoán được sự phát triển của webtoon thay vì đăng trên 'OZ' hay báo thể thao, liệu mình có nên kiên trì với công việc trên mặt báo lâu hơn thay vì tính toán thiệt hơn về kinh tế hay không. "Lúc đó tôi vẫn còn trẻ, đủ sức để làm điều đó". Anh đã không tích lũy công việc trong một lĩnh vực duy nhất mà đi ngang qua nhiều lĩnh vực, và giờ đây anh cũng mang trong mình nỗi lo thực tế rằng vì phải nuôi gia đình nên không thể dừng những công việc được giao. Thêm vào đó, như anh đã cảm nhận sâu sắc trong quá trình làm tác phẩm 'Người Triều Tiên tại Nhật Bản', anh thú nhận rằng thói quen sửa đi sửa lại đến tận những chi tiết nhỏ nhất cho đến khi hài lòng – khác với thời luyện thi mỹ thuật – đã khiến tốc độ làm việc của anh chậm lại một cách vô định.

Tuy nhiên, quỹ đạo của anh hoàn toàn xứng đáng trong chừng mực đó là quá trình không ngừng khám phá và thử thách ở nhiều lĩnh vực khác nhau. Giống như set sushi thập cẩm đối mặt sau những giờ làm việc vất vả, khoảng thời gian anh dấn thân và trăn trở qua các thể loại và phương tiện cũng là một thành tựu tuyệt vời xứng đáng được anh tự thưởng cho chính mình.

'Dậy đi Kang Gwi-chan', tác phẩm có thể coi là truyện tranh tự truyện của Kim Han-jo, đã lột tả nguyên vẹn hình ảnh của một họa sĩ trung niên đang phải duy trì sinh kế giữa những nỗi lo, kinh nghiệm, sự nuối tiếc và thất bại, điều thú vị là tác phẩm này được ra mắt trên Instagram trước. Từ 'OZ', phương tiện lần đầu xuất hiện thuật ngữ 'Webtoon', người họa sĩ từng trải qua đủ mọi thăng trầm cùng nhiều loại hình truyền thông khác nhau này đã thử nghiệm nhịp độ của truyện tranh 6 khung hình bằng Instatoon, vốn được coi là tiền tuyến của truyện tranh trực tuyến không thông qua các cổng thông tin vào những năm 2020.

Mong chờ một set sushi 12 miếng

Khi hỏi về kế hoạch tương lai, họa sĩ Kim Han-jo đã thể hiện ý chí về việc đăng truyện tranh webtoon dài kỳ. Tuy nhiên, vì phong cách làm việc của anh vốn khó theo kịp các dự án webtoon dài tập thông thường, anh đang tìm phương án hoàn thành bản thảo trước thông qua các dự án hỗ trợ sáng tạo, sau đó đăng ngắn hạn dưới dạng webtoon rồi mới xuất bản thành sách. Mặt khác, anh cũng đang cân nhắc liệu có nên quay lại với tiểu thuyết đồ họa (graphic novel) hay không.

Rất may là gần đây, khi các cổng thông tin lớn giảm bớt tỷ trọng phim học đường hoặc lãng mạn giả tưởng do studio sản xuất, các loại hình truyện tranh đa dạng vốn từng mất chỗ đứng đang có xu hướng được chú ý trở lại. Thực tế đã có trường hợp đồng nghiệp trúng thầu dự án hỗ trợ sản xuất truyện tranh đa dạng và được đăng trên Naver Webtoon. Instatoon cũng cho phép đính kèm tới 20 ảnh mỗi bài và chấp nhận tỷ lệ 4:5 thay vì chỉ tỷ lệ vuông 1:1 như trước, điều này cho phép thử nghiệm các kỹ thuật dàn dựng kịch tính với mật độ dày đặc hơn.

Dù chưa quyết định họa sĩ sẽ chọn hướng đi nào khi đứng ở bước ngoặt của truyện tranh một lần nữa, nhưng tôi đã bắt đầu mong chờ "đĩa tiếp theo" của anh – thứ sẽ không dừng lại ở set 10 miếng, mà được lấp đầy bằng những thành phần đa dạng với 12 miếng hoặc nhiều hơn thế nữa. Mong rằng sau những cô độc khi vẽ và xóa đi bao trăn trở, anh sẽ đón nhận những thành tựu vững chắc và phong phú hơn để tự thưởng cho chính mình.