[BizHankook] Năng lực đóng tàu – việc hàn các thân tàu khổng lồ rồi hạ thủy – và kỹ thuật điều khiển – giữ con tàu nằm yên không sai một tấc giữa đại dương bao la – là hai phạm trù hoàn toàn khác biệt. “Hệ thống định vị động (DP)” là công nghệ điều khiển tiêu biểu, giúp duy trì vị trí và hướng mũi tàu ổn định trước sức gió, sóng và dòng chảy tại các vùng biển sâu không thể thả neo hoặc gần các công trình ngoài khơi.
Kongsberg Maritime của Na Uy chính là “gã khổng lồ” trong công nghệ này, nơi các cảm biến tham chiếu vị trí, thiết bị đo lường chuyển động, thuật toán điều khiển và thiết bị đẩy kết hợp theo thời gian thực để đưa sai số vị trí về dưới 1~2m. Kongsberg hiện đang chiếm thế thượng phong trong thị trường các loại tàu chuyên dụng cao cấp như tàu cẩu biển, tàu khoan dầu, và tàu chuyên dụng lắp đặt điện gió ngoài khơi (WTIV).
Hoàn thiện “gói giải pháp trọn bộ” nhờ thâu tóm Rolls-Royce
Vị thế thống trị của Kongsberg trở nên vững chắc hơn sau khi mua lại bộ phận hàng hải thương mại “Rolls-Royce Commercial Marine (RRCM)” của Anh vào ngày 1 tháng 4 năm 2019. Thương vụ trị giá 500 triệu bảng Anh (khoảng 950 tỷ Won) ký kết vào tháng 7 năm 2018 đã hoàn tất vào năm sau đó sau khi nhận được sự chấp thuận từ các cơ quan cạnh tranh của Liên minh Châu Âu. Sau khi mua lại, quy mô của Kongsberg ngay lập tức được mở rộng với 11.000 nhân viên tại 40 quốc gia trên thế giới và doanh thu hàng năm đạt 22 tỷ Krone Na Uy (khoảng 3.280 tỷ Won). Việc Rolls-Royce (chuyên sản xuất phần cứng như thiết bị đẩy) và Kongsberg (chuyên phát triển phần mềm DP) về chung một nhà đã hoàn thiện chuỗi cung ứng dọc, cho phép một công ty cung cấp đồng bộ từ “thiết kế - điều khiển - động cơ đẩy”.
Kết quả của sự tích hợp này chính là Hệ thống điều khiển tích hợp tàu và máy móc (IAS) – vốn đã trở thành tiêu chuẩn trên các tàu thương mại và tàu chuyên dụng cỡ lớn hiện đại. Gần đây, ngay cả trên tàu rải cáp ngầm khổng lồ mà LS Marine Solution của Hàn Quốc đang đóng tại nhà máy đóng tàu Tersan (Thổ Nhĩ Kỳ), hệ thống định vị động K-Pos, hệ thống điện lai pin và thiết bị đẩy chính của Kongsberg cũng được cung cấp dưới dạng gói tích hợp.
Mối lương duyên giữa ngành đóng tàu trong nước và Kongsberg không phải là lần đầu tiên. Trước đây, Daewoo Shipbuilding & Marine Engineering (DSME) đã từng ký thỏa thuận hợp tác phát triển công nghệ chung với Kongsberg để cùng phát triển hệ thống điều khiển cho các thiết bị lưu trữ và tái hóa khí LNG nổi (FSRU) đóng tại xưởng đóng tàu Okpo.
Thân tàu do Hàn Quốc đóng, nhưng phải mua công nghệ điều khiển
Dù các nhà đóng tàu lớn trong nước có hoàn thiện thân tàu tinh xảo đến đâu, họ vẫn phải thông qua các giấy phép của Kongsberg để vận hành phần mềm điều khiển tích hợp giúp con tàu thực sự chuyển động. Mặc dù không đi theo cơ chế thu phí bản quyền dựa trên tỷ lệ phần trăm giá trị con tàu như khoang chứa hàng LNG của GTT, nhưng doanh thu của họ vẫn được duy trì thông qua việc mua sắm thiết bị, cộng với các hợp đồng nâng cấp phần mềm và bảo trì. Việc nền tảng kỹ thuật số “Kognifai” của Kongsberg đang chuyển dịch sang dịch vụ theo hình thức đăng ký thuê bao (subscription) cũng là nằm trong xu hướng đó.
Tầm ảnh hưởng của Kongsberg giờ đây đã vượt xa những “con tàu di động”. Tháng 3 năm nay, Kongsberg đã hợp tác với công ty khoan biển Seadrill (Mỹ) và Hanwha Drilling để phát triển công nghệ “Remote DP” (định vị động từ xa), cho phép điều khiển DP của tàu khoan biển sâu từ trung tâm điều khiển trên đất liền. Với ý tưởng kiểm soát vị trí vốn do con người thao tác trực tiếp trên tàu bằng các quy trình tiêu chuẩn hóa từ xa, Kongsberg đang tự mình định hình tiêu chuẩn vận hành cho kỷ nguyên tàu tự hành.
Sự cạnh tranh cũng rất gay gắt. Wärtsilä (Phần Lan) và ABB (Thụy Sĩ) đều đang cung cấp hệ thống tự động hóa và DP của riêng mình. Tuy nhiên, họ vẫn đang bám đuổi Kongsberg về mặt nhận diện thương hiệu và mạng lưới dịch vụ. Các báo cáo từ các tổ chức nghiên cứu thị trường cho thấy thị phần của Kongsberg trong toàn bộ thị trường DP dao động ở mức 20%, nhưng con số này bao gồm cả các loại tàu nhỏ thông thường. Trong phân khúc tàu chuyên dụng cao cấp nhất (DP3) như tàu khoan, tàu cẩu, giới chuyên môn nhìn nhận rằng sự thống trị của Kongsberg là không thể phủ nhận.
Tiên phong trong công nghệ tiêu chuẩn tàu tự hành
Trong lĩnh vực quy định, vị thế của Kongsberg cũng rất vững chắc. Khi quá trình số hóa tàu biển diễn ra nhanh chóng, kể từ tháng 7 năm ngoái, Hiệp hội các Tổ chức phân cấp quốc tế (IACS) đã bắt buộc chứng nhận an ninh mạng cho hệ thống điều khiển tàu thông qua Yêu cầu hợp nhất (UR E27). Kongsberg đã phối hợp với DNV (cơ quan đăng kiểm Na Uy) để hoàn thành sớm nhất việc chứng nhận an ninh mạng dựa trên tiêu chuẩn của Ủy ban Kỹ thuật Điện Quốc tế (IEC) cho toàn bộ các dòng sản phẩm tự động hóa, điều hướng và DP của mình như K-Pos, K-Chief, và K-IMS.
Thực tế, từ năm 2017, họ đã nhận được chứng nhận phê duyệt kiểu loại an ninh mạng đầu tiên của DNV GL cho K-IMS. Việc liên tục đảm bảo các chứng nhận trước mỗi khi có quy định mới cho thấy vị thế “doanh nghiệp thiết lập tiêu chuẩn” của Kongsberg.
Trong dòng chảy đó, ngành đóng tàu Hàn Quốc không có quá nhiều lựa chọn. Dù Hàn Quốc dẫn đầu thế giới về năng lực đóng vỏ tàu, nhưng cấu trúc phụ thuộc vào công nghệ Na Uy để điều khiển các thân tàu đó có lẽ sẽ còn tiếp diễn trong một thời gian dài nữa.