[비즈한국] Trong bài phát biểu nhận giải tại Liên hoan phim (LHP) Venice 2026, đạo diễn Lee Chang-dong – người vừa giành giải Sư tử bạc (Giải thưởng lớn của Ban giám khảo) cho bộ phim “Tình yêu có thể” (Possible Love) – đã chia sẻ: “Nếu không có sự chờ đợi và kiên nhẫn của biết bao con người, bộ phim này đã không thể ra mắt công chúng”. Ông cũng gửi lời đến người em trai đồng thời là nhà sản xuất Lee Joon-dong: “Tôi muốn gửi lời xin lỗi đến nhà sản xuất Lee Joon-dong, người đã phải uống rượu mỗi ngày trong suốt thời gian chờ đợi bộ phim này”. Những chia sẻ ấy phần nào cho thấy quá trình sản xuất đã trải qua muôn vàn khó khăn và trắc trở.
“Tình yêu có thể” là tác phẩm đầu tiên của đạo diễn Lee Chang-dong sau 8 năm kể từ “Burning” (2018), nhưng nếu tính cả thời gian lên kế hoạch thì đã mất tới 10 năm. Đạo diễn đã trải qua những trăn trở về mặt đạo đức khi khai thác hiện thực khắc nghiệt và nỗi đau của người lao động Hàn Quốc, ví dụ như vụ sa thải tập thể tại Ssangyong Motor, đồng thời đối mặt với khó khăn khi không thể kêu gọi vốn đầu tư bên ngoài. Dù được đánh giá là một đạo diễn tầm cỡ thế giới, nhưng trong hệ sinh thái điện ảnh nội địa, việc tìm kiếm nhà đầu tư cho những bộ phim có chủ đề nặng nề như vậy là điều không hề dễ dàng. Bản thân nhà sản xuất Lee Joon-dong cũng từng cho biết: “Dù chất lượng tác phẩm cao nhưng đây không phải là bộ phim thương mại thuần túy… Các nhà đầu tư trong nước dù quan tâm nhưng không đủ dũng cảm để rót vốn”. Ông còn tiết lộ rằng tại thời điểm đó, “thể lực đầu tư của ngành điện ảnh Hàn Quốc gần như chạm đáy, ngay cả những bộ phim thể loại mang tính thương mại cao cũng không thể gọi vốn”.
Đây có thể coi là hệ quả từ dư chấn của đại dịch Covid-19 và sự trỗi dậy mạnh mẽ của các nền tảng OTT. Sau đó, một nguồn đầu tư đã xuất hiện, nhưng đó không phải là một doanh nghiệp trong nước mà chính là Netflix. Điều này cũng lý giải vì sao dù bộ phim được chọn vào nhóm C trong “Dự án hỗ trợ sản xuất phim Hàn Quốc quy mô trung bình” của Hội đồng Điện ảnh Hàn Quốc mới thành lập năm nay, nhưng phía đoàn làm phim đã tự nguyện rút đơn. Dù kinh phí sản xuất của “Tình yêu có thể” nằm trong khoảng từ 6 tỷ đến dưới 8 tỷ won, lý do khiến họ từ chối nhận hỗ trợ là vì điều kiện đầu tư của Netflix hấp dẫn hơn.
Netflix đã đầu tư số vốn gấp đôi kinh phí dự kiến ban đầu, rơi vào khoảng 12 đến 13 tỷ won. Vấn đề không chỉ nằm ở con số đầu tư. Do bản chất của Netflix là phát hành trực tuyến, áp lực về doanh thu phòng vé cũng giảm bớt, giúp bộ phim được đánh giá dựa trên chính giá trị nội dung thay vì chỉ quan tâm đến điểm hòa vốn. Hơn nữa, việc phát hành và thưởng thức trên toàn cầu được thực hiện đồng thời.
Netflix không nhất thiết cần đến lợi nhuận doanh thu. Mục tiêu của họ chính là đạo diễn Lee Chang-dong. Họ cần danh tiếng và thương hiệu của ông, bởi một đạo diễn theo chủ nghĩa tác giả đẳng cấp thế giới có thể nâng cao vị thế của Netflix. Đạo diễn Lee Chang-dong từng giành giải tại Cannes và Venice, đồng thời đã có tên tuổi nhất định sau khi “Burning” lọt vào danh sách rút gọn của Oscar. Không quá lời khi nói mục tiêu cuối cùng của Netflix chính là giải Oscar. Có lẽ đó chính là bối cảnh đằng sau câu nói “đây mới chỉ là sự khởi đầu” của đạo diễn Lee Chang-dong. Nếu như bộ phim “Parasite” của đạo diễn Bong Joon-ho được thúc đẩy bởi nguồn vốn từ các tập đoàn lớn trong nước, thì với “Tình yêu có thể”, chính nguồn vốn và hệ thống của Netflix đã đảm nhận vai trò đó.
“Tình yêu có thể” đã được chọn làm đại diện của Hàn Quốc tham gia tranh giải ở hạng mục Phim quốc tế xuất sắc nhất tại lễ trao giải Oscar lần thứ 99. Chính vì vậy, Netflix đã thúc đẩy việc phát hành giới hạn tại các rạp (Limited Theatrical Release). Điều này là cần thiết để phim có thể trở thành ứng cử viên cho các hạng mục quan trọng như Phim hay nhất tại Oscar. Phim cần phải được chiếu liên tục ít nhất một tuần tại hơn 10 rạp thương mại trong số 50 thành phố lớn được chỉ định tại Mỹ, và phải có ít nhất 3 suất chiếu mỗi ngày, trong đó một suất phải rơi vào khung giờ vàng từ 18:00 đến 22:00 tại các rạp ở những thành phố lớn của Mỹ. Đây là quy định được Viện Hàn lâm tăng cường nhằm kiểm soát các bộ phim phát hành qua nền tảng trực tuyến.
Netflix cũng tham gia vào chiến dịch Oscar (FYC - For Your Consideration), nơi các nhà sản xuất Hollywood đổ hàng chục tỷ won vào đó. Nhờ phương thức này, bộ phim “Parasite” của đạo diễn Bong Joon-ho đã gặt hái thành công với 4 giải thưởng. Tất nhiên, đây không chỉ là biện pháp để giành giải Oscar. Các bậc thầy điện ảnh thường đặt việc ra rạp là điều kiện tiên quyết không thể thỏa hiệp. Tại Hàn Quốc, bộ phim cũng sẽ được khởi chiếu tại các rạp vào ngày 23 tháng 9, sớm hơn khoảng hai tháng so với trên Netflix. Việc phát hành giới hạn tại rạp chính là một lựa chọn ngắn gọn nhưng hiệu quả, đáp ứng những giá trị điện ảnh truyền thống.
Tuy nhiên, việc các phương tiện truyền thông Hollywood dành lời khen ngợi nhiệt tình cho “Tình yêu có thể” trước và sau LHP Venice không chỉ đơn thuần là vì khoản đầu tư của Netflix. Đó là bởi bộ phim đã cho công chúng thấy được tiềm năng của một nghệ thuật thẩm mỹ mang tính nguyên bản. Hãy lấy ví dụ so sánh với “Woman Unknown” – bộ phim thắng giải Sư tử vàng tại LHP Venice năm nay. Phim khai thác chủ đề về sự kỳ thị và nạn hành hình tập thể nhắm vào một người phụ nữ từng là người yêu của lính Đức tại Đan Mạch trong Thế chiến thứ II. Đây là câu chuyện quen thuộc với người châu Âu nhưng chưa chắc đã có sức lan tỏa tại Mỹ. Ngược lại, “Tình yêu có thể” tiếp cận các chủ đề giai cấp, bóc lột, tình yêu và dục vọng một cách phổ quát và đời thường, chia sẻ những giác ngộ sâu sắc, nên có sức thuyết phục mạnh mẽ hơn. Quan trọng nhất, đây là câu chuyện cần thiết trong thời đại AI hiện nay.
Bộ phim “Odyssey” của đạo diễn Christopher Nolan giúp chúng ta suy ngẫm về giá trị phổ quát và tính chân thực trong thời đại AI, nhưng nếu xét đến việc bộ phim lấy bối cảnh thời cổ đại, nó vẫn có những hạn chế nhất định trong việc phản ánh thực tại. “Tình yêu có thể” chính là tác phẩm bù đắp hoàn hảo cho khía cạnh đó. Trong khi “Odyssey” xoay quanh hành trình trở về vì tình yêu quê hương và gia đình, thì “Tình yêu có thể” lại mang tính bao quát hơn vì đó là tác phẩm về tình yêu với người khác và sự đoàn kết trong tình bạn.
Trong mạch truyện này, diễn xuất của các diễn viên đóng vai trò quan trọng, đó cũng là lý do vì sao diễn xuất của Jeon Do-yeon được đánh giá là màn trình diễn để đời của thế kỷ. Đây là tiền đề để kỳ vọng vào khả năng giành giải thưởng diễn xuất – điều mà “Parasite” đã bỏ lỡ tại Oscar. Nếu “Parasite” phơi bày sự xung đột giai cấp một cách trực diện nhưng lại bọc trong lớp vỏ “hài đen” (black comedy), thì “Tình yêu có thể” lại đi sâu vào tận cùng nỗi đau của các vấn đề giai cấp, đồng thời mở rộng tình yêu sang sự nhân ái và tình bạn thông qua những phản tư chi tiết và sâu sắc.
Việc một tác phẩm như thế này có thể được chia sẻ ngay lập tức với khán giả toàn cầu cho thấy một kênh phân phối mới đã được mở ra cho ngành công nghiệp nội dung Hàn Quốc. Với sự trỗi dậy của Netflix, hệ sinh thái nền tảng và đầu tư đã thay đổi. Như ở nhiều quốc gia trên thế giới, Netflix đang tác động đến ngành điện ảnh Hàn Quốc trên nhiều phương diện. Hy vọng rằng “Tình yêu có thể” sẽ trở thành một minh chứng cho những tác động tích cực. Việc Netflix không ngừng chuyên biệt hóa dòng phim tài liệu cũng là một điểm đáng chú ý. Bởi nó cho thấy những bộ phim nặng ký và nghiêm túc lại có thể tạo ra vòng lặp tích cực và trở thành thương hiệu toàn cầu. Đó có thể là giải pháp thay thế cho ngành công nghiệp rạp chiếu đa phức hợp vốn chỉ tập trung vào các tác phẩm giải trí thương mại.
Tác giả Kim Heon-sik từ những năm 20 tuổi đã luôn đi dạo và khám phá thế giới văn hóa đại chúng với niềm tin rằng có một con đường để làm cho thế giới tốt đẹp hơn thông qua văn hóa. Ngay cả trong thế kỷ 21 – thời đại của trí tuệ nhân tạo và máy tính lượng tử, ông vẫn đang bước tiếp trên con đường đó với niềm tin không thay đổi.