Đến menu chínhĐến nội dung
BizHanKook BizHanKook

Tiêu điểm khởi nghiệp châu Âu
Mercedes-Benz dừng đầu tư tại Đức, các công ty robot lấp đầy khoảng trống

[BizHanKook] Hôm 12 vừa qua, Mercedes-Benz đã chính thức tuyên bố tạm dừng toàn bộ các khoản đầu tư trong nước tại Đức. Theo tờ báo kinh tế Handelsblatt của Đức và các nguồn tin khác, Michael Schiebe, thành viên hội đồng quản trị phụ trách sản xuất của Mercedes-Benz, đã thông báo trên mạng nội bộ rằng: “Hội đồng quản trị đã cùng thống nhất dừng mọi khoản đầu tư bổ sung vào các cơ sở kinh doanh tại Đức”. Ông nói thêm rằng với cấu trúc chi phí hiện tại, việc tiếp tục đầu tư tại Đức là bất khả thi và họ buộc phải cân nhắc kỹ lưỡng xem nên đóng cửa nhà máy nào tại Đức.

Trước đó, vào tháng 2 năm ngoái, Mercedes-Benz đã công bố kế hoạch tái cơ cấu nhằm giảm chi phí sản xuất với tổng quy mô lên tới 5 tỷ Euro (khoảng 7 nghìn tỷ Won) vào năm 2027. Khi đó, hãng khẳng định không có kế hoạch đóng cửa bất kỳ nhà máy nào ở Đức. Tuy nhiên, lập trường này đã đảo ngược chỉ sau khoảng 1 năm 9 tháng.

Bảo tàng Mercedes-Benz tọa lạc tại Stuttgart, Đức. Hôm 12 vừa qua, Mercedes-Benz đã tuyên bố dừng toàn bộ đầu tư tại Đức. Ảnh=mercedes-benz.com

Mercedes-Benz bị kìm hãm bởi chi phí sản xuất đắt đỏ

Bối cảnh của quyết định này là tình hình kinh doanh sa sút. Trong quý 3 năm nay, doanh số bán xe du lịch của Mercedes-Benz đạt khoảng 407.000 chiếc, giảm gần 8% so với cùng kỳ năm ngoái, và biên lợi nhuận hoạt động điều chỉnh của mảng xe du lịch đã lao dốc xuống còn 2,5%. Chỉ riêng năm 2022, con số này từng đạt tới 14,6%. Hãng đã phải hạ mục tiêu lợi nhuận năm nay từ 3-5% xuống còn 2-3%. Cú sốc lớn nhất đến từ thị trường Trung Quốc - nguồn thu lớn nhất của hãng - nơi doanh số quý 3 đã bốc hơi 31% do sự cạnh tranh gay gắt từ các thương hiệu xe điện nội địa như BYD.

Chi phí nhân công đắt đỏ tại Đức cũng là một rủi ro kéo dài. Ngay trước khi công bố dừng đầu tư, CEO Ola Kallenius đã giải thích về vấn đề chi phí bằng những con số cụ thể tại sự kiện của tờ Süddeutsche Zeitung ở Berlin. Theo chỉ số chi phí mà ông đưa ra, nếu lấy Đức là 100 thì Hungary chỉ ở mức 30, Romania 20 và Trung Quốc 10-20. Ngay cả Mỹ, một quốc gia có chi phí cao, cũng chỉ ở mức 80. Ông cho biết dù không có ý định biến Đức thành Romania hay Hungary, nhưng "việc giảm từ 100 xuống 80 là điều khả thi".

Mercedes-Benz đang xem xét đóng cửa các nhà máy tại Đức do kết quả kinh doanh sa sút. Ảnh=mercedes-benz.com  

Đàm phán với công đoàn cũng đang rơi vào bế tắc. Phía công ty yêu cầu công đoàn tăng thời gian làm việc từ 35 giờ lên 40 giờ một tuần mà không tăng lương, đồng thời giảm trợ cấp Giáng sinh, tiền nghỉ phép và thưởng hiệu suất. Ngược lại, công đoàn IG Metall đang phản đối việc cắt giảm lương và hạ thấp điều kiện làm việc. Công đoàn đang đối đầu với ban lãnh đạo bằng cách yêu cầu tăng lương 5% trong các cuộc đàm phán ngành kim loại và tiến hành các cuộc đình công cảnh báo. Việc cắt giảm nhân sự cũng không hề dễ dàng. Tháng 3 năm 2025, Mercedes-Benz đã cam kết với hội đồng lao động toàn công ty rằng sẽ không sa thải vì lý do kinh doanh đối với khoảng 91.000 nhân viên tại Đức cho đến cuối năm 2034.

Ngoài ra, nhiều yếu tố khác cũng gây ảnh hưởng tiêu cực như khả năng sinh lời từ xuất khẩu giảm mạnh do áp lực thuế quan từ Mỹ, và sự cạnh tranh gay gắt từ các hãng xe điện đang mở rộng thị phần.

Khởi nghiệp "mỉm cười" trong cơn khủng hoảng của Mercedes

Đúng ngày Mercedes-Benz tuyên bố dừng đầu tư tại Đức vì lý do chi phí nhân công, tại Munich, cách trụ sở chính ở Stuttgart khoảng 230km, một tin tức khác đã xuất hiện. Một công ty khởi nghiệp phát triển robot công nghiệp hỗ trợ hoặc thay thế một phần công việc của công nhân nhà máy đã nhận được khoản đầu tư khổng lồ. Đó chính là "Agile Robots" (Bài viết liên quan [Tiêu điểm khởi nghiệp châu Âu] Đức tham chiến ‘cuộc đua robot thế giới’, cuối cùng cũng tung ra ‘vũ khí bí mật’).

Agile Robots thông báo đã huy động thành công 500 triệu USD (khoảng 670 tỷ Won) trong vòng gọi vốn Series F vào ngày 12 vừa qua. Với điều này, định giá của công ty đã đạt 8,5 tỷ USD, tiến sát ngưỡng Decacorn (định giá 10 tỷ USD). Vòng gọi vốn này có sự tham gia của SoftBank Group cùng với các tên tuổi lớn như NVIDIA, Hitachi. Agile Robots là một công ty khởi nghiệp công nghệ sâu (deep tech) được thành lập bởi các nhà nghiên cứu từ Trung tâm Hàng không Vũ trụ Đức (DLR), chuyên sản xuất robot hình người công nghiệp có tên "Agile ONE".

Zhaopeng Chen, nhà sáng lập Agile Robots, cùng với robot hình người công nghiệp ‘Agile ONE’. Agile Robots gần đây đã huy động được 500 triệu USD. Ảnh=agile-robots.com

Zhaopeng Chen, nhà sáng lập kiêm CEO của Agile Robots, cho biết: “AI vật lý sẽ thay đổi căn bản cách thế giới xây dựng, di chuyển và sản xuất mọi thứ. Chúng tôi đang đưa AI vật lý ra khỏi phòng thí nghiệm để ứng dụng vào các lĩnh vực đa dạng như logistics, ô tô, điện tử và sản xuất. Với khoản đầu tư này, chúng tôi sẽ tăng cường năng lực sản xuất cũng như củng cố vị thế tại các thị trường trọng điểm và mở rộng quy mô toàn cầu”.

Hợp tác giữa Agile Robots và Mercedes-Benz vẫn chưa được tiết lộ. Tuy nhiên, trong số các hãng xe, Agile Robots đang tiến hành thử nghiệm ý tưởng (PoC) về tự động hóa phân loại linh kiện tại nhà máy Ingolstadt của Audi (thuộc Tập đoàn Volkswagen).

Hai sự kiện diễn ra cùng ngày tại cùng một vành đai sản xuất miền Nam nước Đức cho thấy sự thay đổi của ngành công nghiệp đang hướng tới đâu. Cũng có thể hiểu rằng khủng hoảng của các tập đoàn sản xuất truyền thống đang trở thành cơ hội cho các công ty khởi nghiệp.

Lối thoát trong khủng hoảng mà Mercedes đang tìm kiếm: Công nghệ khởi nghiệp

Mặc dù dừng đầu tư mới vào các nhà máy tại Đức, Mercedes-Benz vẫn tích cực đưa các công nghệ bên ngoài vào để nâng cao hiệu quả sản xuất và phát triển. Phần lớn trong số đó là các công ty khởi nghiệp.

Đối tác mà hãng hợp tác sâu rộng nhất là công ty khởi nghiệp robot hình người Apptronik của Mỹ. Từ năm 2024, Mercedes-Benz đã thử nghiệm robot "Apollo" của Apptronik tại các nhà máy ở Berlin-Marienfelde và Kecskemét (Hungary), đồng thời đầu tư hàng chục triệu Euro vào công ty này năm ngoái. Việc thử nghiệm bắt đầu với các công việc lặp đi lặp lại đơn giản như logistics nội bộ nhà máy, vận chuyển linh kiện đến dây chuyền lắp ráp. Các nhân viên giàu kinh nghiệm sản xuất đã dạy robot làm việc thông qua điều khiển từ xa và thực tế tăng cường.

Ngày 10 vừa qua, Google DeepMind thông báo rằng robot Apollo 2 được trang bị AI "Gemini Robotics 2.5" đã thực hiện thành công việc lựa chọn và sắp xếp các linh kiện cần thiết cho mỗi chiếc xe tại nhà máy Sindelfingen và Kecskemét của Mercedes với tỷ lệ thành công 96%. Tuy nhiên, đây mới chỉ là giai đoạn thử nghiệm ý tưởng trên dây chuyền đang hoạt động. Mercedes-Benz có kế hoạch đưa robot hình người vào lĩnh vực logistics trong nhà máy trên quy mô lớn trong vài năm tới.

Phương thức phát triển cũng đang thay đổi. Ngày 16 tháng trước, Mercedes-Benz thông báo đầu tư khoảng 500 triệu Euro (700 tỷ Won) vào hệ thống quản lý vòng đời sản phẩm dựa trên AI mang tên "PLM.AI". PLM là hệ thống quản lý tập trung toàn bộ dữ liệu của hàng chục nghìn linh kiện và công việc của các kỹ sư từ khâu lên kế hoạch, thiết kế, thu mua linh kiện, thử nghiệm mẫu, sản xuất hàng loạt cho đến quản lý hậu mãi.

Ví dụ, giả sử bạn muốn thay đổi nhẹ hình dáng đèn pha để giảm lực cản không khí. Thông thường, các bộ phận như khung thân xe, hệ thống dây điện, đánh giá quy định, mô phỏng va chạm và đơn giá từ đối tác sẽ phải được xem xét lại, việc điều phối giữa các phòng ban và phê duyệt có thể mất vài tháng. PLM.AI được thiết kế để các tác nhân AI (AI agents) cùng phân tích ảnh hưởng của sự thay đổi này đối với chi phí, độ an toàn khi va chạm và quy trình sản xuất, sau đó cung cấp căn cứ để đội ngũ phát triển đưa ra quyết định.

Mercedes-Benz đặt mục tiêu rút ngắn thời gian phát triển xe mới xuống tới 30%, tức khoảng 17 tháng, nhờ hệ thống này. Nền tảng cốt lõi được đảm nhiệm bởi công ty phần mềm CONTACT Software tại Bremen, trong khi các công đoạn thiết kế, mô phỏng và kiểm chứng kỹ thuật số do Siemens đảm nhận.

Các công ty khởi nghiệp của Đức cũng đang tham gia vào việc tối ưu hóa nhà máy và văn phòng. Công ty bản sao kỹ thuật số (digital twin) NavVis của Munich đang chuyển đổi toàn bộ các nhà máy của Mercedes trên toàn cầu thành mô hình ảo 3D từ năm 2023. Bằng cách mô phỏng bố trí dây chuyền và lộ trình di chuyển trong nhà máy ảo trước khi thay đổi thực tế, hãng có thể tiết kiệm chi phí đầu tư thiết bị vật lý.

Công ty phân tích quy trình Celonis của Munich kết nối dữ liệu hệ thống sản xuất và logistics của Mercedes để dự đoán thời hạn giao hàng và tối ưu hóa thứ tự sản xuất. Tháng 5 năm nay, Mercedes đã bắt tay với "kỳ lân" AI n8n của Berlin để cho phép nhân viên ở mọi bộ phận như phát triển, sản xuất, bán hàng, nhân sự tự tạo và sử dụng các công cụ tự động hóa công việc bằng AI.

Phần lớn các dự án này vẫn đang ở giai đoạn thử nghiệm hoặc hiệu quả chưa được công bố bằng con số cụ thể. Tuy nhiên, định hướng dùng tiền vào các công nghệ giúp vận hành nhà máy và bộ máy hiện có rẻ hơn và nhanh hơn thay vì xây dựng nhà máy mới là rất rõ ràng.

Tái cơ cấu của những gã khổng lồ, công ty khởi nghiệp bước ra trung tâm sân khấu

Khủng hoảng của Mercedes không chỉ giải thích được bằng sai lầm quản lý của một doanh nghiệp. Bosch đã quyết định cắt giảm hơn 23.000 việc làm tại Đức chỉ riêng trong mảng di chuyển, và ZF dự kiến cắt giảm 14.000 việc làm vào năm 2028. Toàn bộ mô hình sản xuất của Đức – vốn đứng trên ba trụ cột là khí đốt giá rẻ từ Nga, thị trường Trung Quốc đang phát triển và nguồn nhân lực tay nghề cao – đang bị lung lay.

Robot hình người ‘Apollo 2’ được trang bị AI ‘Gemini Robotics 2.5’ của Google DeepMind đang thực hiện công việc lựa chọn và sắp xếp các linh kiện cho xe tại nhà máy Mercedes ở Sindelfingen và Kecskemét. Tỷ lệ thành công đạt 96%. Ảnh=Google DeepMind

Sẽ còn mất vài năm nữa trước khi robot có thể thay thế hoàn toàn con người trong công đoạn lắp ráp cuối cùng với hàng chục nghìn linh kiện. Tuy nhiên, thực tế là các gã khổng lồ ô tô và linh kiện đã bắt đầu "tiếp máu" bằng AI và robot từ bên ngoài để sinh tồn chính là một bước ngoặt khổng lồ.

Trong quá khứ, đối với các công ty khởi nghiệp công nghệ châu Âu, các đại gia ô tô là những khách hàng cần phải gõ cửa cầu cạnh. Giờ đây, họ đang mở rộng vị thế thành đối tác thay đổi phương thức sản xuất của chính những khách hàng đó. Việc Agile Robots huy động được 500 triệu USD vào ngày Mercedes-Benz dừng đầu tư tại Đức là hình ảnh biểu tượng cho sự thay đổi này. Trong tương lai, những người tạo ra "Made in Germany" sẽ không còn chỉ là các nhà sản xuất ô tô nữa.

Tác giả Lee Jung-woo là phóng viên với 17 năm kinh nghiệm tại các tòa soạn báo, từng phụ trách nhiều lĩnh vực từ công nghiệp trọng điểm như ô tô, pin thứ cấp, công nghiệp nặng đến quốc phòng, ngoại giao, môi trường, giáo dục và y tế phúc lợi. Đặc biệt, ông đã tác nghiệp tại hiện trường về các thay đổi cấu trúc công nghiệp tập trung vào chuyển dịch năng lượng di chuyển và tính bền vững. Hiện ông đang cư trú tại Berlin, Đức và là đối tác của công ty tăng tốc khởi nghiệp ‘123Factory’.

Lee Jung-woo
writer@bizhankook.com
Copyright © BizHanKook. All rights reserved.