[비즈한국] Liệu có thể giải quyết vấn đề "hóa chất vĩnh cửu" chỉ bằng cách xử lý nước thải công nghiệp trước khi xả ra sông? Việc phát hiện 17 loại hợp chất per- và polyfluoroalkyl (PFAS) trong nước thải tại Khu công nghiệp Godeok, Pyeongtaek, tỉnh Gyeonggi, đang dấy lên những yêu cầu cấp thiết về việc thiết lập tiêu chuẩn xả thải và áp dụng công nghệ xử lý mới.
Chính phủ đã tuyên bố sẽ mở rộng giám sát chất lượng nước, còn Samsung Electronics khẳng định sẽ triển khai công nghệ giảm thiểu chất ô nhiễm. Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng thay vì chỉ dừng lại ở việc lọc chất độc rồi xả ra sông, cần phải có kế hoạch giảm thiểu chính lượng nước xả thải bằng cách tăng cường tái sử dụng nước trong quy trình sản xuất.
Các tổ chức xã hội dân sự tham gia đợt khảo sát này đã thúc giục việc xây dựng tiêu chuẩn quản lý PFAS đối với nước thải công nghiệp, đi kèm với lộ trình cắt giảm dần lưu lượng xả thải. Quan điểm của họ là không nên chỉ kiểm soát chất lượng nước tại đầu ra, mà cần thay đổi tận gốc cách thức sử dụng nước và xả thải của quy trình sản xuất.
Kim Hyeon-jeong, Tổng thư ký Liên minh Phong trào Môi trường Gyeonggi, nhấn mạnh: "Dù cần công nghệ lọc để giảm nồng độ trong nước thải, nhưng chừng nào phương thức xả thải vẫn duy trì như hiện tại, rủi ro vẫn sẽ còn đó. Chính phủ và doanh nghiệp phải đưa ra lộ trình chính sách cụ thể nhằm giảm dần lưu lượng xả thải, tiến tới chuyển đổi sang hệ thống 'xả thải bằng không' (zero liquid discharge)."
Nồng độ không phản ánh hết quy mô xả thải thực tế
Cuộc tranh cãi lần này bắt nguồn từ kết quả phân tích nước thải đầu ra tại Khu công nghiệp Godeok do 4 tổ chức gồm Liên minh Phong trào Môi trường Gyeonggi, Ủy ban Môi trường Seopyeongtaek, Hành động Môi trường Pyeongtaek và Liên minh Phong trào Môi trường công bố ngày 19/10. Mẫu nước được lấy vào ngày 17/9 tại cửa xả cuối cùng của khu công nghiệp, nơi đặt nhà máy Samsung Electronics Pyeongtaek, và được gửi phân tích tại Viện Nghiên cứu Năng lượng và Môi trường thuộc Liên minh Hợp tác Công nghiệp - Đại học Quốc gia Pusan. Mẫu nước được lấy ngay tại điểm trước khi đổ ra sông Seojeong.
Kết quả phân tích cho thấy sự hiện diện của 17 loại PFAS, với tổng nồng độ định lượng là 9007,66 ng/L. Trong đó, 4 loại axit perfluorocarboxylic mạch ngắn (PFCA) bao gồm PFBA (4240 ng/L), PFPeA (1830 ng/L), PFHxA (1200 ng/L) và PFHpA (695 ng/L) chiếm tới 88,4% tổng nồng độ. Các hợp chất mạch dài như PFOA (339 ng/L) và PFNA (239 ng/L) cũng được xác định.
PFAS là nhóm hóa chất tổng hợp được sử dụng rộng rãi từ vật dụng gia đình đến quy trình sản xuất bán dẫn nhờ đặc tính bền với nhiệt, dầu và nước. Do khó phân hủy trong tự nhiên, việc xác định tổng lượng xả thải ra môi trường là vô cùng quan trọng.
Tuy nhiên, chỉ với nồng độ xác định trong đợt khảo sát này, không thể biết được mỗi ngày có bao nhiêu PFAS thực sự chảy ra sông từ khu công nghiệp Godeok. Tổng lượng chất ô nhiễm chỉ có thể tính toán khi biết cả nồng độ và lưu lượng xả thải. Nếu lưu lượng xả tăng lên, dù nồng độ có giảm nhờ công nghệ xử lý thì hiệu quả cắt giảm tổng lượng cũng không đáng kể. Ngược lại, nếu xả ít nước hơn mà nồng độ tăng cao, cũng khó có thể kết luận rằng lượng chất ô nhiễm xả thải đã giảm.
Các tổ chức môi trường đã yêu cầu so sánh giữa nước cấp vào và nước xả ra, đồng thời công khai lưu lượng xả thải thực tế để làm rõ thực trạng này. Họ cho rằng cần truy xuất nguồn gốc loại PFAS nào từ đâu vào, đi qua hệ thống xử lý ra sao và thải ra bao nhiêu, đồng thời cần tiến hành các đợt khảo sát lặp đi lặp lại có kết nối giữa nước thải và hệ thống sông ngòi.
Choi In-ja, Giám đốc Trung tâm Sinh học thuộc Viện Nghiên cứu Sức khỏe Môi trường Lao động, giải thích: "PFAS là chất không phân hủy tự nhiên, có chu kỳ bán rã hàng chục năm và tích tụ liên tục. Đặc biệt, các hợp chất mạch ngắn chiếm hơn 88% trong nước thải lần này có đặc tính hòa tan tốt và tính di động cao, dễ khiến chất ô nhiễm lan rộng nhanh chóng trong hệ thống nước cả nước". Bà Choi cũng chỉ ra: "PFOA là chất đã được chứng minh có khả năng gây ung thư ở người, dù ở nồng độ thấp cũng gây nguy cơ ung thư thận, ung thư tinh hoàn, dị tật bẩm sinh, rối loạn chức năng gan, tuyến giáp và rối loạn nội tiết".
Chính phủ mở rộng hệ thống giám sát, Samsung dự kiến áp dụng công nghệ giảm thiểu từ năm 2027
Bộ Khí hậu, Năng lượng và Môi trường cho biết trong tài liệu giải trình ngày 19 rằng, từ năm 2025, Bộ đang tiến hành điều tra thực trạng nhằm nắm bắt đặc điểm xả thải của từng ngành đối với 34 loại PFAS. Tại 8 điểm trên dòng chính sông Nakdong, Bộ đang tiến hành giám sát kỹ lưỡng thông qua các Trung tâm quan trắc chất lượng nước Waegwan và Maeri, đồng thời công khai kết quả qua hệ thống Mulmoa.
Hệ thống giám sát này dự kiến sẽ được mở rộng ra toàn quốc vào nửa cuối năm 2027. Các Trung tâm quan trắc chất lượng nước sông Yeongsan và sông Geum đã hoàn thành xây dựng, còn trung tâm tại sông Hàn dự kiến khởi công vào tháng 11. Đối với tiêu chuẩn quản lý nước thải, Bộ cho biết sẽ xem xét kết quả giám sát và xu hướng quy định quốc tế để chuẩn bị đưa vào quy định trong nước nếu cần thiết.
Cùng ngày, Samsung Electronics tuyên bố đã phát triển thành công công nghệ giảm thiểu PFAS trong nước thải. Công ty sẽ lắp đặt thiết bị thử nghiệm vào tháng 12 để kiểm chứng hiệu quả tại nhà máy, dựa trên kết quả đó sẽ áp dụng ưu tiên tại cơ sở Pyeongtaek vào tháng 8/2027 và mở rộng dần ra các cơ sở trong nước đến năm 2028.
Samsung cho biết đã ngừng sử dụng trực tiếp hoặc hoàn tất thay thế 3 loại PFOA, PFOS, PFHxS theo các hiệp định quốc tế và luật pháp trong nước. Từ năm 2023, công ty đã kiểm tra hàm lượng PFAS trong các thiết bị sản xuất và linh kiện, đồng thời nỗ lực đảm bảo các chất thay thế từ nhà cung cấp, cũng như đối phó với khả năng một số PFAS phát sinh như phụ phẩm trong quá trình sản xuất.
Cả chính phủ và doanh nghiệp đều đề cập đến hướng giảm thiểu sử dụng nước. Một quan chức của Bộ Khí hậu, dẫn chứng các trường hợp tái sử dụng nước của SK Hynix và TSMC, cho biết lưu lượng xả thải dự kiến sẽ giảm trong tương lai theo lộ trình mở rộng tái sử dụng nước theo quy định. Đại diện Samsung Electronics cũng cam kết nỗ lực giảm lượng nước lấy vào dù quy mô sản xuất có tăng, đồng thời đang xem xét các phương pháp phù hợp đối với nước thải.
Tuy nhiên, những giải thích này vẫn chưa đủ để khẳng định khi nào và bao nhiêu lưu lượng nước tại Godeok sẽ được cắt giảm. Việc cắt giảm lượng nước lấy vào và mở rộng tái sử dụng sẽ thực sự dẫn đến giảm bao nhiêu lượng nước thải vẫn chưa được đưa ra bằng những con số cụ thể.
Tiêu chuẩn xả thải chỉ là điểm khởi đầu… Cần chuyển đổi sang quy trình “dùng ít hơn, thải ít hơn”
Các giải pháp mà các tổ chức môi trường yêu cầu vượt xa mức độ củng cố các cơ sở xử lý. Họ cho rằng doanh nghiệp phải nắm bắt và công khai thông tin về việc sử dụng, xả thải và xử lý PFAS theo từng quy trình, đồng thời lập kế hoạch tích hợp gồm giảm thiểu sử dụng, đưa vào các chất thay thế và mở rộng tái sử dụng nước. Một số ý kiến cũng chỉ ra rằng việc đi qua cơ sở xử lý nước thải không có nghĩa là doanh nghiệp xả thải được miễn trừ trách nhiệm.
Mở rộng đối tượng quản lý cũng là một nhiệm vụ cấp thiết. Hiện có khoảng 10.000 loại PFAS được biết đến, nhưng quản lý vẫn chỉ tập trung vào một số chất đại diện. Các tổ chức thúc giục Chính phủ cần thiết lập dần các tiêu chuẩn quản lý áp dụng cho nước thải công nghiệp và hệ thống nước dựa trên những chất đã có dữ liệu về rủi ro.
Việc chuyển đổi sang hệ thống xả thải bằng không không thể chỉ dừng lại ở lời tuyên bố. Cần xem xét phạm vi tái sử dụng nước theo từng quy trình, các cơ sở cần thiết và lịch trình thực hiện. Dựa trên đó, cần thiết lập mục tiêu cắt giảm lưu lượng xả thải theo từng giai đoạn và công khai kết quả xả thải PFAS trước và sau khi áp dụng công nghệ giảm thiểu thì mới có thể đánh giá được việc thực hiện.
Jeon Myeong-soo, Chủ tịch Ủy ban Môi trường Seopyeongtaek, phát biểu: "Sự tăng trưởng của doanh nghiệp không thể được xây dựng trên sự hy sinh sức khỏe công dân và môi trường. Không thể trì hoãn quản lý chỉ vì lý do chưa có tiêu chuẩn pháp lý, cần mở rộng khảo sát từ nước cấp vào, nước thải ra đến tận trầm tích, đồng thời phải công khai minh bạch dữ liệu gốc của các kết quả kiểm định cho người dân được biết".