[비즈한국] Chính phủ vừa công bố khung chi tiết cho “Chế độ giá điện công nghiệp theo khu vực”, trong đó áp dụng mức giá khác nhau tùy thuộc vào khoảng cách tới nhà máy điện và điều kiện quá tải lưới truyền tải. Điểm cốt lõi là duy trì mức giá hiện hành tại khu vực phía nam vùng thủ đô – nơi tập trung tiêu thụ điện năng lớn, đồng thời giảm mạnh tới 10% giá điện công nghiệp cho các khu vực ngoài thủ đô, đặc biệt là các vùng phía nam nơi tập trung nhiều nhà máy điện.
Các ngành công nghiệp và giới chính trị địa phương, những bên vốn luôn than phiền về gánh nặng chi phí do giá điện tăng liên tục, đã đồng loạt bày tỏ sự hoan nghênh. Tuy nhiên, cũng có nhiều ý kiến phản biện cho rằng việc chỉ giảm giá cho khu vực ngoài thủ đô mà không áp dụng phụ phí đối với các khu vực tiêu thụ quá tải sẽ làm méo mó mục đích “sản xuất tại chỗ, tiêu thụ tại chỗ”, đồng thời gây ảnh hưởng tiêu cực đến khoản nợ hơn 210 nghìn tỷ won của Tập đoàn Điện lực Hàn Quốc (KEPCO).
Phân chia thành 11 khu vực trên toàn quốc… giảm tối đa 18 won/kWh tại khu vực phía Nam
Bộ Khí hậu, Năng lượng và Môi trường cùng KEPCO đã tổ chức buổi điều trần tại Trụ sở Nam Seoul vào ngày 26 để công bố “Dự thảo thiết kế chế độ giá điện công nghiệp theo khu vực”. Đây là phương án thực thi cụ thể được đưa ra sau 2 năm 2 tháng kể từ khi “Đạo luật đặc biệt về thúc đẩy năng lượng phân tán” có hiệu lực vào tháng 6 năm 2024. Chính phủ có kế hoạch áp dụng chế độ này trong năm nay sau khi tiếp nhận ý kiến tại buổi điều trần, sửa đổi các thông báo và điều khoản liên quan.
Đề xuất cải cách lần này được thiết kế theo cấu trúc bổ sung hạng mục “Giá điều chỉnh theo khu vực” trên nền tảng hệ thống giá cơ bản, giá điện năng, giá khí hậu môi trường và giá điều chỉnh nhiên liệu hiện có. Đối tượng áp dụng là “điện công nghiệp”, chiếm 51% tổng lượng điện tiêu thụ toàn quốc (280.222 GWh tính đến năm 2025). Điện sinh hoạt thông thường và đảo Jeju (khu vực hải đảo) nằm ngoài phạm vi áp dụng lần này.
Việc phân chia khu vực được thực hiện bằng cách kết hợp “4 vùng quy hoạch lớn” phản ánh điều kiện lưới điện và “4 khu vực” cân nhắc sự phát triển đồng đều, từ đó phân thành 11 khu vực nhỏ. Dựa trên mức độ tắc nghẽn truyền tải và dòng điện, toàn quốc được chia thành △Phía nam thủ đô △Phía bắc thủ đô △Vùng trung tâm △Vùng phía nam, sau đó áp dụng chéo với Chỉ số ưu đãi địa phương của Bộ Hành chính và An toàn (khoảng cách tới Seoul, dân số, điều kiện kinh tế-xã hội) và tình trạng chỉ định khu vực khủng hoảng công nghiệp.
Việc tính toán giá điện phản ánh tổng hợp 3 yếu tố: “Tỷ lệ tự cung cấp điện” (giảm 0~8 won), “Chỉ số phát triển cân bằng” (giảm 0~6 won) và “Chi phí truyền tải” dựa trên mức độ sử dụng lưới điện theo khu vực (giảm 0~5 won).
Kết quả tính toán cho thấy khu vực phía nam thủ đô, nơi tập trung nhu cầu điện lớn, sẽ giữ nguyên hoặc chỉ điều chỉnh nhẹ khoảng 1 won. Ngược lại, khu vực phía bắc thủ đô bao gồm Incheon sẽ giảm tối đa 10 won, vùng trung tâm như Gangwon và Chungcheong giảm tối đa 15 won, và vùng phía nam – nơi tập trung nhiều nhà máy điện hạt nhân và năng lượng tái tạo – sẽ được giảm giá tối đa 18 won, tương đương khoảng 10% đơn giá bán lẻ công nghiệp trung bình năm 2025 (181,9 won/kWh). Chính phủ dự báo điều này sẽ giúp giảm gánh nặng tiền điện hàng năm cho ngành công nghiệp khoảng 2.800 tỷ won.
Giới công nghiệp hoan nghênh “phục hồi năng lực cạnh tranh xuất khẩu”
Phòng Thương mại và Công nghiệp Hàn Quốc (KCCI), Liên đoàn các ngành công nghiệp Hàn Quốc (FKI) cùng 21 hiệp hội kinh tế-công nghiệp lớn đã đưa ra tuyên bố chung trong ngày, khẳng định “hoan nghênh tích cực việc áp dụng chế độ giá điện công nghiệp theo khu vực và xu hướng giảm giá chung”.
Giới công nghiệp phản hồi rằng họ có thể giảm bớt gánh nặng quản lý tích tụ do giá điện tăng dồn dập trong những năm qua. Từ năm 2022 đến 2025, giá điện công nghiệp đã tăng bảy lần. Giới kinh tế kỳ vọng biện pháp giảm giá này sẽ giảm bớt gánh nặng chi phí sản xuất cho các ngành chế tạo chủ lực như thép, hóa dầu, bán dẫn, pin, từ đó tạo tiền đề để đảm bảo năng lực cạnh tranh xuất khẩu nhằm đối phó với làn sóng giá rẻ từ Trung Quốc.
Trong giới chính trị, những người đại diện cho các khu công nghiệp địa phương cũng lên tiếng ủng hộ. Nghị sĩ Kim Ui-gyeom của Đảng Dân chủ đồng hành nhấn mạnh trên trang cá nhân: “Đây là tin vui và đáng ghi nhận khi sửa chữa sự mất cân bằng tồn tại lâu nay, khi các địa phương vốn chịu gánh nặng từ nhà máy điện và đường dây truyền tải lại phải trả mức giá điện như thủ đô. Nếu khu vực phía nam được giảm tối đa 18 won, đây sẽ là bàn đạp để hồi sinh và thổi luồng sinh khí mới cho khu công nghiệp Gunsan hiện tại”.
Bộ trưởng Bộ Khí hậu Kim Seong-hwan cũng cho biết: “Việc thu hút đầu tư vào các khu vực ngoài thủ đô của các ngành tiêu thụ điện lớn sẽ giảm bớt gánh nặng xây dựng lưới truyền tải cho toàn quốc, đồng thời thúc đẩy phát triển cân bằng vùng”.
Nguy cơ tạo “vòng xoáy luẩn quẩn” khi doanh nghiệp đổ dồn về nơi có điện giá rẻ
Tuy nhiên, các chuyên gia chính sách năng lượng và xã hội dân sự chỉ trích rằng dự thảo này đã đi chệch khỏi mục đích ban đầu là thúc đẩy năng lượng phân tán. Phân tích cho thấy nếu không có cơ chế “phụ phí” để hạn chế nhu cầu điện tại thủ đô bằng cách tính phí cao hơn ở khu vực quá tải, thì việc chỉ giảm giá ở khu vực ngoài thủ đô sẽ khó mang lại hiệu quả phân tán nhu cầu thực chất.
Lee Heon-seok, Ủy viên chính sách của tổ chức Energy Justice Actions, đánh giá: “Vốn dĩ chế độ giá điện phân cấp là công cụ do các tổ chức môi trường đề xuất nhằm thu hẹp khoảng cách tự chủ điện năng giữa thủ đô và địa phương, đồng thời thúc đẩy năng lượng phân tán. Thay vì áp phụ phí ở nơi tiêu thụ nhiều như thủ đô để giảm cầu và giảm bất bình đẳng, chính phủ lại biến nó thành chính sách 'giảm giá' cho vùng ngoài thủ đô. Điều này chẳng khác nào chính phủ đang thỏa mãn yêu cầu đòi giảm giá điện từ lâu của các tập đoàn lớn”.
Nếu các doanh nghiệp tiêu thụ điện lớn đổ dồn về các khu vực gần nhà máy điện để tìm kiếm mức giá rẻ, nhu cầu điện tại đó sẽ tăng vọt, dẫn đến vòng xoáy luẩn quẩn là phải tiếp tục xây thêm các cơ sở phát điện để đáp ứng nhu cầu tăng thêm. Đây chính là lý do khiến nhiều ý kiến cho rằng chế độ vốn để giải quyết bất bình đẳng vùng miền lại đang tạo ra nghịch lý là làm trầm trọng thêm gánh nặng môi trường và xã hội tại nơi tập trung nhà máy điện.
Để chế độ phân cấp vận hành bình thường, cần áp giá cao hơn tại khu vực tiêu thụ điện quá mức như thủ đô, và dùng nguồn thu đó để mở rộng cơ sở phát điện phân tán trong thủ đô hoặc giải quyết bất bình đẳng vùng. Nhưng chính phủ lại loại bỏ phụ phí vì lo ngại sự phản đối chính trị - xã hội tại thủ đô, dẫn đến việc mất đi nguồn vốn cần thiết.
Ngoài ra, việc chỉ giảm giá cho khu vực xung quanh các nhà máy điện hạt nhân ở Yeongnam hoặc nhiệt điện than ở Chungcheong, Gangwon có thể gây tác dụng phụ, làm kiên cố hóa cấu trúc điện dựa trên hạt nhân và nhiên liệu hóa thạch, đồng thời làm chậm tiến độ chuyển đổi năng lượng sang năng lượng tái tạo.
Việc giảm giá điện quy mô lớn lên đến 2.800 tỷ won mỗi năm làm trầm trọng thêm tình hình tài chính của KEPCO cũng là một điểm tranh cãi.
Kim Byeong-kwon, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chuyển đổi Xanh, cho biết: “Trong thời điểm nợ của KEPCO vẫn vượt 210 nghìn tỷ won và cần đầu tư khổng lồ vào chuyển đổi năng lượng như mở rộng lưới truyền tải, đây là quyết định sai lầm khi chiều theo yêu cầu giảm giá điện của ngành công nghiệp. Việc lạm dụng chế độ phân cấp khu vực – vốn để tính giá đắt cho thủ đô và rẻ cho nơi dư thừa điện – đã trở nên ngược đời khi xóa bỏ mức giá đắt và chỉ còn lại giá rẻ cho doanh nghiệp”.
Chính phủ cho biết họ sẽ áp dụng “Chế độ giá bán buôn điện theo khu vực (LMP)” để phân cấp giá bán buôn điện giữa thủ đô và ngoài thủ đô, qua đó mua điện từ nhà máy với giá rẻ và kết hợp với hỗ trợ tài chính từ chính phủ để giảm thiểu thua lỗ cho KEPCO. Kế hoạch là giảm giá bán buôn điện tại khu vực ngoài thủ đô để cắt giảm chi phí mua điện của KEPCO.
Tuy nhiên, các chuyên gia chỉ ra rằng chỉ cải cách thị trường bán buôn là không đủ để bù đắp hoàn toàn doanh thu thiếu hụt. Ủy viên Lee Heon-seok chỉ rõ: “Hiện nay, với số nợ của KEPCO, việc thiếu vốn đầu tư vào cơ sở hạ tầng điện và lưới truyền tải đang là vấn đề lớn. Dù chính phủ nói về việc tách thị trường bán buôn hay hỗ trợ tài chính, nhưng việc ngăn chặn cú sốc tài chính cho KEPCO từ việc giảm giá bán lẻ vẫn có những hạn chế rõ ràng”.