[BizHanKook] Không quân Hàn Quốc đã quyết định phương thức mua sắm cho CCA (máy bay không người lái đồng hành) - loại máy bay chiến đấu không người lái thế hệ tương lai phối hợp tác chiến cùng máy bay chiến đấu có người lái - và sẽ bắt đầu quyết định nhu cầu từ năm sau. Phương thức mua sắm được thực hiện theo nguyên tắc “nhập khẩu trước, nội địa sau”, với kế hoạch ưu tiên mua sắm CCA của Mỹ cho các máy bay quân sự Mỹ trước, sau đó khi đã vận hành thành thạo các CCA nhập khẩu này, mới xác định phương pháp tích hợp và vận hành CCA nội địa trên các máy bay chiến đấu nội địa.
Kế hoạch này có phương thức tương tự như việc trong dự án máy bay chiến đấu thế hệ mới trước đây, Hàn Quốc đã nhập khẩu máy bay chiến đấu “FX-3” thay vì dự án phát triển máy bay chiến đấu nội địa “KF-X”. Mặc dù có ưu điểm là giảm thiểu rủi ro, nhưng cũng tồn tại lo ngại về việc không đảm bảo khả năng xuất khẩu, suy giảm năng lực cạnh tranh của máy bay nội địa và cắt giảm ngân sách mua sắm CCA nội địa, do đó cần thiết lập một định hướng chính xác.
Không quân Hàn Quốc đã công bố kế hoạch này lần đầu tiên tại hội thảo đặc biệt của Hội nghị khoa học kỹ thuật quân sự Hàn Quốc diễn ra vào ngày 13. Người trình bày là Ban Chiến lược hệ thống hỗn hợp có người và không người lái của Bộ tư lệnh Không quân, với chủ đề “Hướng phát triển máy bay chiến đấu thế hệ mới của Hàn Quốc và chiến lược tích hợp CCA theo từng giai đoạn”. Theo nội dung thuyết trình mà tác giả thu thập được, logic ở đây là trước tiên sẽ đưa CCA vào hoạt động trên các máy bay quân sự nhập khẩu, xác lập khái niệm vận hành bằng CCA nhập khẩu, sau đó mới bắt đầu phát triển CCA nội địa.
Khung của giai đoạn 1, nơi ưu tiên nhập khẩu, như sau: Gắn CCA nước ngoài vào các lực lượng hiện có như F-35A, F-15K, KF-16, E-737 để xây dựng kinh nghiệm về khái niệm vận hành và kiểm soát phối hợp. Điểm đáng chú ý là E-737. Việc sử dụng máy bay cảnh báo sớm làm nút điều khiển cho thấy sự cân nhắc đến MQ-28 Ghost Bat do Boeing Australia chế tạo, và F-15K cũng được cho là hướng đến Ghost Bat. Trong khi đó, KF-16 và F-35 dường như là các dòng máy bay ứng viên cho việc vận hành Vectis, loại đang được Lockheed Martin phát triển.
Nói cách khác, việc Không quân nhập khẩu CCA không chỉ giới hạn ở FQ-42A Dark Merlin của General Atomics và FQ-44A Fury của Anduril mà Mỹ đã xác nhận mua, mà còn bao gồm cả các dòng máy bay mà Không quân Mỹ chưa chính thức chấp nhận.
Sau giai đoạn nhập khẩu CCA, giai đoạn 2 chuyển sang CCA nội địa sẽ bao gồm việc sở hữu máy bay chiến đấu tàng hình kiểu Hàn Quốc cùng với máy bay chiến đấu không người lái CCA đơn thuần. KF-21EX được trang bị khoang vũ khí trong thân để tăng cường khả năng tàng hình là ứng viên tiềm năng. Không quân cho biết kế hoạch sẽ kết hợp máy bay này với CCA nội địa thành một hệ thống duy nhất ngay từ giai đoạn nghiên cứu phát triển cho đến khi đưa vào hoạt động. Trong cùng dây chuyền cải tiến, họ cũng sẽ phát triển máy bay tác chiến điện tử bay kèm để gây nhiễu sóng bên cạnh đội hình tấn công.
Bối cảnh dẫn đến việc “nhập khẩu trước” là hoàn toàn có thể hiểu được. Đối với Trung Quốc, có báo cáo cho rằng nước này đã bắt đầu đưa vào vận hành thực tế không chỉ máy bay chiến đấu tàng hình J-36 và J-50 mà còn cả máy bay chiến đấu không người lái tàng hình GJ-11. Đặc biệt, GJ-11 có khả năng tàng hình vượt trội hơn so với các máy bay chiến đấu không người lái CCA mà Mỹ đang sản xuất, trở thành một mối đe dọa thực tế.
Hàn Quốc cũng đã đồng ý chia sẻ bí quyết vận hành CCA với Mỹ. Ngày 22 tháng trước, Tham mưu trưởng Không quân hai nước đã ký kết Ý định thư (LOI) về hợp tác Nền tảng hợp tác tự chủ (ACP). Thông cáo đã công khai 8 lĩnh vực hợp tác bao gồm: khái niệm vận hành tác chiến, tính tự chủ, hỗ trợ không chiến dựa trên trí tuệ nhân tạo (AI), thử nghiệm chiến đấu, và cấu trúc tham chiếu chính phủ (GRA). Nếu chúng ta có thể tiếp thu bí quyết vận hành CCA của Mỹ thông qua sự hợp tác này, thì xét đến việc Mỹ đã phải trả giá cho những thử sai trước đó, “nhập khẩu trước” có vẻ là một lựa chọn để giảm thiểu rủi ro.
Vấn đề nằm ở giai đoạn tiếp theo. Thứ nhất, việc Chính phủ Mỹ sẽ chia sẻ bao nhiêu thông tin về CCA vẫn còn là ẩn số. Ý định thư về ACP chỉ là văn bản không có tính ràng buộc pháp lý, không phải là sự xác nhận bán máy bay hay chuyển giao công nghệ. Theo công bố của Anduril, công ty đang cùng Không quân Mỹ thực hiện dự án CCA, Mỹ đang chuẩn bị xuất khẩu CCA, nhưng khả năng cao là họ sẽ hạn chế thông tin và quyền hạn đối với chúng ta trong khâu bảo dưỡng và truyền thông dữ liệu trong quá trình vận hành.
Thứ hai, năng lực cạnh tranh của máy bay chiến đấu nội địa có thể bị suy giảm. KF-21 đã nhận chứng chỉ phù hợp cho chiến đấu Block-I vào tháng 5 năm nay và chiếc đầu tiên xuất xưởng đã được bàn giao cho Không quân vào tháng 9, nhưng vẫn cần nhiều cải tiến hiệu năng trong tương lai. Đặc biệt, năng lực cạnh tranh xuất khẩu của dòng KF-21EX không đến từ bản thân chiếc máy bay mà đến từ gói kết hợp có người/không người lái gắn liền với CCA nội địa. Tuy nhiên, nếu tiêu chuẩn vận hành và liên kết dữ liệu bị đóng khung theo CCA của Mỹ, máy bay nội địa sẽ bị đẩy xuống thành “nền tảng gắn CCA của Mỹ”. Điều này đồng nghĩa với việc mất quyền chủ động trong gói sản phẩm.
Thứ ba, ngân sách và quy mô sản xuất cho CCA nội địa dễ bị cắt giảm. Những sản phẩm nhập khẩu đã được kiểm chứng với mục tiêu giá dưới 30 triệu đô la (khoảng 42 tỷ Won) sẽ được nhập vào trước. Thứ tự ưu tiên cho CCA nội địa - vốn cần tốn nhiều chi phí phát triển - không thể không bị đẩy lùi về sau. Trong dự án máy bay chiến đấu thế hệ mới, chỉ sau khi việc nhập khẩu máy bay nước ngoài được xác nhận thì dự án KF-X nội địa mới bắt đầu phát triển hệ thống vào năm 2015 và phải mất tới 11 năm mới hoàn thành. Nếu cùng trình tự này lặp lại với máy bay không người lái, CCA nội địa có thể sẽ bị đình trệ ở giai đoạn mẫu thử nghiệm.
“Nhập khẩu trước, nội địa sau” nên là một phương tiện chứ không phải là chiến lược. Sự cấp bách của cuộc đua thời gian nhằm lấp đầy khoảng trống của những năm 2030 là điều có thể thừa nhận. Tuy nhiên, việc luôn cho rằng nghiên cứu phát triển trong nước sẽ luôn chậm trễ hơn nhập khẩu nước ngoài cũng không phù hợp với thực tiễn. Ngoài ra, việc trang bị khả năng CCA cho KF-21 - dòng máy bay sẽ được vận hành lâu hơn ít nhất 20 năm so với F-21 hay F-15K - trước, hoặc ít nhất là cùng thời điểm, mới là cách tiết kiệm chi phí và nâng cao sức mạnh không quân tổng thể.
Hiện nay, thị trường máy bay không người lái đồng hành CCA là lĩnh vực được dự đoán là “mỏ vàng” nhất trong các hệ thống vũ khí khái niệm mới, và các quốc gia trên khắp thế giới đang chạy đua để chiếm lĩnh thị trường. Đặc biệt, đối với máy bay chiến đấu KAAN của Thổ Nhĩ Kỳ, đối thủ xuất khẩu của KF-21, họ có khả năng thực hiện phối hợp máy bay không người lái đồng hành sớm hơn chúng ta, vì vậy cần phải đầu tư và nghiên cứu phát triển nhanh chóng.
Rất may mắn là chúng ta đã có chuyến bay đầu tiên của AAP-150, loại máy bay không người lái đồng hành cỡ nhỏ có khả năng tác chiến điện tử và tự sát do KAI chế tạo; và máy bay không người lái tàng hình (LOWUS) do Korean Air cùng Viện Nghiên cứu Quốc phòng (ADD) phát triển, với kích thước và hiệu suất bay tương tự FQ-42 của Không quân Mỹ, dự kiến sẽ có chuyến bay đầu tiên vào cuối năm nay. Hàn Quốc không còn là quốc gia chỉ mới chế tạo được T-50 và không dám mơ đến máy bay chiến đấu cấp F-35 như trước đây nữa. Khoảng cách công nghệ CCA giữa Hàn Quốc và Mỹ đã thu hẹp đáng kể so với thời máy bay chiến đấu có người lái, ở mức độ “trong khi Mỹ đang phóng tên lửa bằng CCA, chúng ta cũng đang chuẩn bị cho chuyến bay của CCA”.
Bỏ qua những sự thật này, chúng ta cần thúc đẩy song song việc nghiên cứu phát triển CCA trong nước và nhập khẩu khí tài nước ngoài, hoặc ít nhất là xem xét việc nhập khẩu CCA cho máy bay nhập khẩu trong khi vẫn thiết lập chiến lược vận hành máy bay chiến đấu không người lái bằng CCA nội địa.