[BizHanKook] Khi các vấn đề về độ an toàn của nhóm thuốc GLP-1, vốn được chú ý như thuốc trị béo phì bao gồm Wegovy và Mounjaro, liên tiếp được đặt ra, mối quan tâm đang đổ dồn vào việc kê đơn dài hạn cho bệnh nhân tiểu đường. Các cơ quan quản lý tại nước ngoài như Mỹ và Anh đã thắt chặt cảnh báo về nguy cơ tổn thương thị lực và viêm tụy. Mặc dù ngành dược phẩm giải thích rằng cần cân nhắc việc bản thân bệnh tiểu đường vốn dĩ đã là yếu tố nguy cơ của các bệnh liên quan, nhưng các cơ quan quản lý vẫn đang cảnh báo về khả năng gia tăng nguy cơ do thuốc. Giới y tế cho rằng cần lưu ý đến những phản ứng phụ hiếm gặp, đồng thời đánh giá rằng đối với một số bệnh nhân tiểu đường, lợi ích điều trị vẫn lớn hơn rủi ro.
Hướng tới Ngày Thế giới phòng chống đái tháo đường vào ngày 14 tới, độ an toàn dài hạn của nhóm thuốc GLP-1 đang nhận được sự chú ý. Theo ấn bản thứ 11 của "Bản đồ đái tháo đường (Diabetes Atlas)" do Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế (IDF) công bố năm ngoái, số bệnh nhân tiểu đường toàn cầu trong độ tuổi 20-79 vào năm 2024 ước tính khoảng 589 triệu người, tương đương cứ 9 người lớn thì có 1 người mắc bệnh. Tại Hàn Quốc, theo "Tờ thông tin về bệnh tiểu đường 2026" do Hiệp hội Đái tháo đường Hàn Quốc phát hành tháng 10 vừa qua, số lượng bệnh nhân tiểu đường từ 30 tuổi trở lên được ước tính khoảng 5,65 triệu người (tổng hợp dữ liệu 2023-2024).
Nhóm thuốc GLP-1 vốn được phát triển để điều trị tiểu đường loại 2, sau đó mở rộng phạm vi sử dụng sang thuốc trị béo phì. Semaglutide của Novo Nordisk là thành phần chung của thuốc trị tiểu đường Ozempic và thuốc trị béo phì Wegovy. Tirzepatide của Eli Lilly cũng được phê duyệt tại Mỹ dưới dạng thuốc trị tiểu đường Mounjaro trước khi mở rộng thành thuốc trị béo phì Zepbound. Tirzepatide là thuốc tác động kép, tác động đồng thời lên các thụ thể GLP-1 và GIP.
Các loại thuốc này không chỉ kiểm soát đường huyết mà còn mang lại hiệu quả giảm cân, và một số chế phẩm đã được công nhận lợi ích trong việc giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch và thận. Tuy nhiên, khi các cảnh báo về những phản ứng phụ nghiêm trọng hiếm gặp gần đây được thắt chặt, dư luận cho rằng cần xem xét tác động của chúng đối với bệnh nhân tiểu đường – nhóm đối tượng cần kiểm soát đường huyết trong thời gian dài.
FDA chỉ đạo bổ sung cảnh báo nguy cơ mắc ‘bệnh thần kinh thị giác’… Tác động của thuốc là gì?
Vào ngày 9 vừa qua, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã yêu cầu bổ sung cảnh báo về nguy cơ mắc bệnh thần kinh thị giác thiếu máu cục bộ trước không do động mạch (NAION) vào hướng dẫn sử dụng của tất cả các loại thuốc nhóm GLP-1. NAION là căn bệnh xảy ra khi lưu lượng máu cung cấp cho phần trước của dây thần kinh thị giác bị giảm, gây ra tình trạng suy giảm thị lực đột ngột, không đau và có thể dẫn đến mất thị lực vĩnh viễn.
Ngoài ra, trong các phân tích so sánh với các thuốc hạ đường huyết khác ở bệnh nhân tiểu đường loại 2, một số dấu hiệu gia tăng nguy cơ cũng đã xuất hiện.
Trước đó, vào tháng 6 năm ngoái, Cơ quan Dược phẩm Châu Âu (EMA) đã nhận định NAION là một tác dụng phụ rất hiếm gặp của Semaglutide. Trong một nghiên cứu dịch tễ học quy mô lớn do EMA xem xét, nguy cơ mắc NAION ở những bệnh nhân tiểu đường loại 2 sử dụng Semaglutide cao gấp khoảng 2 lần so với nhóm không sử dụng.
Phía Novo Nordisk nhấn mạnh rằng bản thân bệnh tiểu đường và béo phì là những căn bệnh gây ảnh hưởng đến nhiều cơ quan trong cơ thể, bao gồm cả dây thần kinh thị giác. Ý của họ là không nên kết luận ngay rằng căn bệnh liên quan đã xảy ra do ảnh hưởng của thuốc chỉ vì nó phát sinh sau khi dùng thuốc.
Một đại diện của Novo Nordisk giải thích rằng cần phải cân nhắc đến nguy cơ của chính căn bệnh: “Có những đội ngũ y tế lập luận rằng cần kiểm tra xem đây là phản ứng phụ do thuốc hay do tỷ lệ mắc bệnh tăng lên vì bệnh nhân vốn đã tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ này từ trước”.
Người này nói thêm rằng mặc dù có nhiều cách giải thích về mối quan hệ nhân quả giữa thuốc và phản ứng phụ, nhưng vì đây là tác dụng phụ hiếm gặp nên công ty đang thông tin trong các lưu ý khi sử dụng. Đồng thời nhấn mạnh rằng biện pháp lần này của FDA chỉ nhằm nêu rõ khả năng xảy ra phản ứng phụ liên quan ở các thuốc nhóm GLP-1, chứ không có nghĩa là dùng thuốc thì chắc chắn sẽ bị mất thị lực.
Cảnh báo về viêm tụy cũng được thắt chặt… Ngành dược phẩm Hàn Quốc theo dõi phản ứng của Bộ An toàn Thực phẩm và Dược phẩm
Viêm tụy là một phản ứng phụ đã được biết đến từ thời kỳ nhóm thuốc GLP-1 được sử dụng làm thuốc điều trị tiểu đường. Cơ quan Quản lý Thuốc và Sản phẩm Chăm sóc Sức khỏe Anh (MHRA) vào tháng 1 đã thắt chặt cảnh báo về nguy cơ viêm tụy cấp nghiêm trọng đối với các chất chủ vận thụ thể GLP-1 và chất tác động kép GIP/GLP-1. Đây là biện pháp sau khi có báo cáo về các trường hợp hiếm gặp dẫn đến viêm tụy hoại tử hoặc tử vong.
Ngành dược phẩm cũng đặt ra khả năng việc mở rộng thị trường thuốc trị béo phì đã làm tăng sự quan tâm đối với các phản ứng phụ hiếm gặp.
Một đại diện ngành dược cho biết: “Khi số lượng bệnh nhân dùng thuốc tăng vọt, có thể xuất hiện một số ít bệnh nhân gặp tác dụng phụ. Có vẻ như do thuốc trị béo phì vốn đang rất được chú ý nên vấn đề tác dụng phụ mới càng bị đẩy lên cao”.
Tại Hàn Quốc, các biện pháp an toàn đối với thuốc nhóm GLP-1 cũng đang được tiến hành. Bộ An toàn Thực phẩm và Dược phẩm (MFDS) vào ngày 11 đã phân phát thư an toàn thuốc liên quan đến nguy cơ mắc NAION, hướng dẫn người dùng ngưng thuốc và đến cơ sở y tế ngay lập tức nếu nghi ngờ có các triệu chứng liên quan.
Bộ cũng đã yêu cầu các công ty dược phẩm cung cấp thuốc GLP-1 đang lưu hành tại Hàn Quốc nộp dữ liệu về thông tin an toàn từ nước ngoài và kế hoạch thay đổi thông tin giấy phép. Sau khi xem xét tài liệu, Bộ sẽ quyết định có thay đổi lưu ý khi sử dụng hay không.
Một quan chức của Bộ giải thích: “Bộ đã phân phát thư tới bệnh nhân và giới y tế rằng chúng tôi đang xem xét, đồng thời yêu cầu các đơn vị cung cấp ý kiến hoặc tài liệu liên quan. Vì cần phải thay đổi theo hướng dẫn nên có lẽ chúng ta cần theo dõi thêm”.
Giới y tế: “Đối với một số bệnh nhân tiểu đường, lợi ích điều trị lớn hơn rủi ro”
Giới y tế cho rằng các cảnh báo liên tiếp từ cơ quan quản lý nước ngoài không có nghĩa là phải ngừng sử dụng nhóm thuốc GLP-1 một cách đồng loạt. Giải thích rằng việc quyết định kê đơn cần được xem xét toàn diện dựa trên bệnh lý đi kèm và hiệu quả điều trị của bệnh nhân.
Giáo sư Ryu Young-sang, Khoa Nội tiết tại Đại học Chosun, cho biết: “Khi kê đơn, cần cân nhắc cả những phản ứng phụ hiếm gặp như NAION hoặc viêm tụy”, nhưng cũng nói thêm rằng: “Đối với bệnh nhân tiểu đường loại 2 kèm béo phì, đặc biệt là những bệnh nhân có nguy cơ cao về bệnh tim mạch, đây là chế phẩm đã được chứng minh hiệu quả bảo vệ tim mạch bên cạnh việc cải thiện đường huyết và giảm cân, mang lại lợi ích giảm cả nguy cơ nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ”.
Ông giải thích thêm: “Với những bệnh nhân này, nhìn chung lợi ích điều trị lớn hơn nhiều so với rủi ro. Việc giải thích cho bệnh nhân về khả năng gặp tác dụng phụ, các triệu chứng cần lưu ý và tiếp tục điều trị trong khi theo dõi diễn tiến là cách làm hợp lý”.
Đối với bệnh nhân tiểu đường, ngoài nguy cơ tác dụng phụ hiếm gặp do thuốc, rủi ro biến chứng phát sinh do kiểm soát đường huyết thất bại cũng là một vấn đề quan trọng. Đặc biệt, các loại thuốc nhóm GLP-1 đã được chứng minh hiệu quả bảo vệ tim mạch có thể trở thành lựa chọn điều trị quan trọng cho những bệnh nhân mắc kèm hoặc có nguy cơ cao mắc bệnh tim mạch.
Tuy nhiên, sự thay đổi nguy cơ mắc NAION hoặc viêm tụy khi sử dụng dài hạn như thế nào và nhóm bệnh nhân nào có nguy cơ gia tăng là bài toán cần được xác nhận trong tương lai. Xét đến sự đa dạng của các loại thuốc GLP-1 và bệnh lý nền của bệnh nhân, khó có thể áp dụng cùng một mức độ nguy cơ cho tất cả các loại thuốc và bệnh nhân.
Giáo sư Ryu nhấn mạnh: “Các phản ứng phụ hiếm gặp như NAION hay viêm tụy chỉ có thể được nhận diện chính xác hơn nếu theo dõi số lượng lớn bệnh nhân trong thời gian dài trên thực tế lâm sàng. Cần phải kiểm tra xem nguy cơ lớn hơn ở nhóm bệnh nhân nào và theo từng loại thuốc, so với những bệnh nhân sử dụng thuốc hạ đường huyết khác”.
Ông nói thêm: “Tại hiện trường điều trị, quan trọng nhất là hướng dẫn bệnh nhân đến khám ngay nếu thấy giảm thị lực đột ngột hoặc đau bụng dữ dội kéo dài, đồng thời xây dựng hệ thống đánh giá và báo cáo nhanh các trường hợp nghi vấn”.