Cuộc “Đại chuyển đổi AI trong hành chính thuế” mà Cục trưởng Cục Thuế Quốc gia Lim Gwang-hyeon liên tục nhấn mạnh kể từ khi nhậm chức đã vượt ra khỏi giai đoạn lên ý tưởng và chính thức bắt đầu các quy trình xây dựng hệ thống thực tế. Sau khi thiết lập Kế hoạch chiến lược thông tin hóa (ISP) để phác thảo bản kế hoạch AI cho toàn ngành thuế vào năm ngoái, năm nay Cục đã bắt đầu ứng phó với đánh giá sơ bộ về tính khả thi để chuyển hóa thành các dự án cụ thể. Công việc tái thiết kế toàn bộ hành chính thuế từ dịch vụ nộp thuế, thanh tra thuế cho đến công việc nội bộ theo hướng lấy AI làm trung tâm đang được triển khai mạnh mẽ.
Hoàn tất ISP và tiến tới đánh giá khả thi… Liệu AI trong hành chính thuế có thành hiện thực?
Cục Thuế Quốc gia đã hoàn tất Kế hoạch chiến lược thông tin hóa (ISP) vào năm ngoái để đặt nền móng cho việc chuyển đổi AI trong hành chính thuế và dựa trên đó, vào tháng 3 năm nay, Cục đã công bố “Kế hoạch thúc đẩy đại chuyển đổi AI trong hành chính thuế”. Đây là lộ trình xác định 65 nhiệm vụ trong 3 lĩnh vực chính: Đổi mới dịch vụ nộp thuế, Tăng cường công bằng thuế và Nâng cao hiệu quả quản lý thuế, dự kiến khai thác dịch vụ theo từng giai đoạn từ năm 2028. Đây là kế hoạch trung và dài hạn nhằm thiết kế cơ sở hạ tầng AI, hệ thống công việc và lộ trình thúc đẩy theo từng giai đoạn.
Cục trưởng Cục Thuế Lim Gwang-hyeon đã bộc lộ quyết tâm trở thành “Cơ quan tiên phong về AI” từ trước khi nhậm chức vào tháng 7 năm ngoái. Tại phiên điều trần xác nhận của Quốc hội, ông đã trình bày tầm nhìn về tự động phân tích hành vi trốn thuế, tư vấn thuế miễn phí thông qua tự động hóa và trả lời với ý rằng: “Có thể cần đến 130 tỷ Won cho ngân sách AI”.
ISP, với vốn đầu tư khoảng 500 triệu Won vào nửa cuối năm ngoái, đã bao gồm nhiều nội dung như xây dựng cơ sở hạ tầng AI dành riêng cho Cục Thuế, thiết lập hệ thống dựa trên mô hình ngôn ngữ nhỏ (sLLM) chuyên biệt cho hành chính thuế và tạo lập tăng cường truy xuất (RAG), xây dựng hướng dẫn sử dụng và bảo mật AI, cũng như các phương án đưa vào AI có thể giải thích được (XAI). Kế hoạch cũng bao gồm việc rút ra 65 nhiệm vụ cốt lõi về AI và thúc đẩy theo từng giai đoạn, bao gồm cung cấp dịch vụ tư vấn thuế cho toàn dân bằng AI tạo sinh, nâng cao năng lực truy thu và xử lý nợ đọng, đồng thời đảm bảo tổ chức chuyên trách về AI và nhân lực chuyên môn.
Cửa ải then chốt để hỗ trợ lộ trình này chính là cuộc đánh giá sơ bộ tính khả thi (đánh giá khả thi) hiện đang được triển khai. Cục Thuế gần đây đã phát hành dự án “Hỗ trợ ứng phó đánh giá sơ bộ tính khả thi cho dự án xây dựng hệ thống AI của Cục Thuế” trị giá 265 triệu Won. Đây là bước kết nối để hiện thực hóa chiến lược từ ISP thành dự án quốc gia cụ thể, thông qua quy trình đánh giá tính kỹ thuật, tính chính sách, tính kinh tế và phân tích lợi ích trên chi phí (B/C) cần thiết cho việc đánh giá khả thi nhằm mục tiêu xây dựng hệ thống AI vào năm sau.
Theo hồ sơ yêu cầu đề xuất, công việc chứng minh định lượng hiệu quả giảm thời gian xử lý công việc và tăng sự tiện lợi cho người dân nhờ AI cũng sẽ được triển khai. Một quan chức Cục Thuế giải thích: “Vì quy mô dự án lớn nên chúng tôi đang thực hiện quy trình đánh giá khả thi. Công việc đã bắt đầu từ tháng 4 năm nay và dự kiến thời gian thực hiện dự án khoảng 6 tháng”.
Nếu vượt qua đánh giá khả thi, kế hoạch tiếp theo sẽ là lập Kế hoạch tổng thể hệ thống thông tin (ISMP), tức kế hoạch thực thi phát triển cụ thể cho đến năm sau.
Cùng với đó, dự án thiết lập ISP trị giá 400 triệu Won nhằm kết hợp “AI tác tử” (Agentic AI) vào hệ thống hỗ trợ hành chính thuế cũng đang được thúc đẩy, chú trọng vào việc nâng cao các dịch vụ tiếp xúc trực tiếp với người dân. Đây là dự án tìm kiếm sự nâng cao chất lượng dịch vụ hành chính thuế toàn diện, thông qua việc xem xét hỗ trợ nộp thuế tùy chỉnh bằng AI tác tử, nền tảng cộng tác công việc AI, hệ thống hỗ trợ điều tra hiện trường và số hóa dữ liệu huấn luyện AI từ các văn bản phi cấu trúc.
Ngoài ra, gần đây Cục đã ký kết biên bản ghi nhớ (MOU) với Viện Nghiên cứu AI của Đại học Quốc gia Seoul để bắt đầu hợp tác trong các lĩnh vực như chiến lược thúc đẩy AI hành chính thuế, hệ điều hành AI an toàn và đào tạo tăng cường năng lực phát triển AI.
Tư vấn điện thoại bằng AI cũng dự kiến được mở rộng. Cục Thuế có kế hoạch cải thiện tỷ lệ tiếp nhận và thời gian chờ đợi trong các kỳ khai thuế tập trung thông qua dự án mở rộng giấy phép giao diện phản hồi tự động (IVR). AI đã được áp dụng vào công việc tư vấn từ năm 2024, với ý tưởng mở rộng hệ thống nơi AI xử lý các câu hỏi đơn giản và nhân viên đảm nhận các tư vấn phức tạp để nâng cao chất lượng tư vấn và hiệu quả công việc.
Thông tin thuế nhạy cảm… Điều chỉnh cả tiêu chuẩn sử dụng
Việc chuyển đổi AI của Cục Thuế được dẫn dắt bởi Cục Quản lý Thông tin hóa. Đầu năm nay, “Đội đặc nhiệm (TF) thúc đẩy đổi mới AI” vốn được vận hành như một tổ chức tạm thời đã được chính thức hóa thành “Phòng phụ trách đổi mới trí tuệ nhân tạo”. Với quy mô 31 người chia làm 7 đội, phòng này thực hiện việc lập kế hoạch, phát triển, kiểm chứng dịch vụ AI và quản lý chất lượng dữ liệu. Toàn bộ các dự án liên quan được quản lý bởi Cục Quản lý Thông tin hóa. Các đơn vị bao gồm Phòng Kế hoạch thông tin hóa, Trung tâm Dữ liệu lớn, Phòng Vận hành thông tin hóa, Phòng Hometax 1 và 2, Phòng Bảo vệ thông tin và Phòng phụ trách đổi mới trí tuệ nhân tạo trực thuộc Cục Quản lý Thông tin hóa đảm nhận công việc này.
Việc thảo luận về cách thức sử dụng thông tin thuế một cách an toàn cũng đã bắt đầu. Vì thông tin thuế mà Cục Thuế nắm giữ là loại thông tin nhạy cảm tiêu biểu chứa đựng lịch sử thu nhập và tài sản của từng cá nhân, nên việc thiết lập các biện pháp an toàn trước khi mở rộng sử dụng AI được coi là yếu tố quyết định.
Tháng trước, Cục Thuế đã khởi động các thảo luận liên quan bằng cách đặt hàng nghiên cứu “Phương án mở rộng sử dụng thông tin thuế trên nền tảng đảm bảo an toàn”. Nội dung chính là khảo sát nhu cầu thông tin thuế của công chúng và khu vực tư nhân, đồng thời xem xét các rủi ro pháp lý và thể chế khi mở rộng sử dụng, đồng thời tìm kiếm các biện pháp an toàn bằng cách tham khảo các ví dụ về hệ thống quản lý ở nước ngoài. Hiện tại vẫn đang ở giai đoạn đầu trước khi chọn nhà thầu. Mặc dù Trung tâm Dữ liệu lớn của Cục Thuế đã đạt chứng nhận Hệ thống quản lý trí tuệ nhân tạo (ISO 42001), nhưng đây chỉ giới hạn trong lĩnh vực dữ liệu lớn, nên khi dự án AI chính thức bắt đầu, dự kiến sẽ có các chứng nhận riêng biệt được tiến hành.
Cũng có những lo ngại được đặt ra tại hiện trường dịch vụ. Đó là các vấn đề như phải xác định trách nhiệm như thế nào nếu làm theo hướng dẫn của chatbot AI mà gặp bất lợi như bị phạt thuế do lỗi của AI.
Trong những trường hợp như vậy, xét theo hệ thống luật thuế, việc khai và nộp thuế cuối cùng vẫn thuộc trách nhiệm của người nộp thuế, nên các bất lợi do lỗi hệ thống cũng cần phải được người nộp thuế kiểm tra lại. Yang Cheol-ho, Cục trưởng Cục Quản lý Thông tin hóa của Cục Thuế Quốc gia, cho biết trong một cuộc họp báo liên quan vào tháng 4: “Chúng tôi đang liên tục theo dõi và bổ sung các vấn đề như ảo tưởng (hallucination) hay việc chưa phản ánh kịp thời các thông tin mới nhất”. Hiện tại, dịch vụ thử nghiệm chỉ dừng lại ở mức hướng dẫn sửa đổi luật thuế và thông tư, nên có những ý kiến chỉ trích rằng nó vẫn chưa đủ khả năng trả lời đầy đủ các câu hỏi mà người nộp thuế thực sự quan tâm như việc công nhận chi phí hay cách xử lý khi thiếu tài liệu chứng minh.
Yếu tố quyết định là liệu các phương án đảm bảo an toàn có thể theo kịp tốc độ chuyển đổi AI hay không. Một quan chức Cục Thuế cho biết: “Hợp tác với Đại học Quốc gia Seoul, chúng tôi đang xây dựng hệ thống quản lý an toàn như bảo mật thông tin và bảo vệ thông tin cá nhân, cùng với công nghệ AI tiên tiến có thể kết nối, phân tích và hướng dẫn thông tin thuế hiệu quả. Việc bồi dưỡng năng lực của nhân viên về AI cũng là vấn đề quan trọng. Kết hợp với KAIST, năm ngoái chúng tôi đã thực hiện đào tạo tăng cường năng lực cho 2000 người, và năm nay cũng đang đào tạo các chuyên gia sẽ dẫn dắt cuộc đại chuyển đổi AI thông qua các chương trình đào tạo tập trung vào thực hành”.