Chỉ là tên gọi
② Thực phẩm sức khỏe không phải là 'Thực phẩm chức năng'

[비즈한국] Mỗi khi đến các dịp lễ tết hoặc tháng Gia đình, các kênh mua sắm tại gia lại trở thành “chiến trường không tiếng súng” của các loại thực phẩm chức năng cam kết phục hồi thể lực. Tuy nhiên, phần lớn các loại thực phẩm sức khỏe cao cấp được bán với giá hàng trăm nghìn won nhờ mác của các tập đoàn dược phẩm lớn và các chiến dịch marketing hào nhoáng thực chất chỉ là những loại thực phẩm chế biến thông thường được làm từ nguyên liệu giá rẻ. Bắt đầu từ vụ bê bối “Albumin uống” gây tranh cãi về hiệu quả y tế, Bizhankook đã đi sâu tìm hiểu về những mánh khóe của ngành dược phẩm liên quan đến thực phẩm chức năng và bản chất thực sự của cơ cấu phân phối đã tạo ra bong bóng giá dị hợm.

Vụ bê bối “Albumin uống” chỉ là một phần trong vô vàn trường hợp đánh lừa người tiêu dùng về thực phẩm chức năng tại Hàn Quốc. Từ các loại viên hoàn trầm hương, cao dê đen được coi là món quà hiếu thảo nhất cho người cao tuổi và đang thống trị trên các kênh mua sắm tại gia cũng như các kệ hàng thuốc, cho đến nước ép anh đào chua (tart cherry) từng nổi danh là thuốc trị mất ngủ tự nhiên trong thời kỳ đại dịch COVID-19, bản chất thực sự của chúng không khác biệt là mấy.

Những sản phẩm này tạo niềm tin bằng bao bì sang trọng và logo của các công ty dược phẩm, nhưng lại có giá lên tới hàng trăm nghìn won mỗi hộp. Thế nhưng, nếu quan sát kỹ loại hình thực phẩm trên bao bì, thay vì ghi là “thực phẩm chức năng”, người ta lại thấy những cái tên lạ lẫm như “sản phẩm chế biến khác”, “đồ uống hỗn hợp”, “nước ép trái cây/rau củ”, hay “kẹo”. Điều này phản ánh mặt trái cay đắng của thị trường thực phẩm bổ sung cao cấp bị bóp méo, nơi tâm lý lo lắng về sức khỏe của người tiêu dùng bị các chiến thuật kinh doanh hời hợt của các công ty dược lợi dụng.

Sức nặng của dấu xác nhận từ Cục An toàn Thực phẩm và Dược phẩm… ‘Thực phẩm chức năng’ và ‘Thực phẩm sức khỏe’ hoàn toàn khác biệt

Để không bị cuốn vào những chiêu trò này, người tiêu dùng cần phân biệt rõ sự khác biệt giữa thực phẩm chức năng và thực phẩm sức khỏe. Người tiêu dùng thường gọi chung các sản phẩm được quảng cáo tốt cho cơ thể là thực phẩm sức khỏe, nhưng về mặt pháp lý, khoảng cách giữa thực phẩm chức năng và thực phẩm sức khỏe là rất lớn.

Trước hết, trên thực tế không có danh mục nào tên là “thực phẩm sức khỏe” trong luật. “Thực phẩm sức khỏe” chỉ là thuật ngữ marketing do ngành phân phối tạo ra, gắn liền với các hình ảnh như lối sống lành mạnh (well-being), thân thiện với môi trường và tự nhiên. Đây chỉ là những loại thực phẩm chế biến thông thường tương tự như bánh kẹo hay đồ uống bán trong siêu thị, và việc chúng có giúp tăng cường sức khỏe hay không hoàn toàn chưa được kiểm chứng.

Ngược lại, theo Luật về Thực phẩm Chức năng, thực phẩm chức năng là loại thực phẩm được sản xuất và chế biến bằng cách sử dụng các nguyên liệu hoặc thành phần có chức năng hữu ích cho cơ thể con người. Đây là các sản phẩm sử dụng nguyên liệu chức năng đã được Cục An toàn Thực phẩm và Dược phẩm (MFDS) công nhận thông qua các thử nghiệm trên động vật và thử nghiệm lâm sàng trên người, xác nhận rằng chúng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh hoặc góp phần đáng kể vào việc tăng cường sức khỏe. Thực phẩm chức năng sẽ có dấu xác nhận trên bao bì. Người tiêu dùng có thể phân biệt thực phẩm chức năng và thực phẩm sức khỏe thông thường dựa trên sự hiện diện của dấu này.

Hồng sâm đạt chuẩn, trầm hương và cao dê đen không đạt

Ví dụ điển hình nhất cho thấy sự khác biệt giữa thực phẩm chức năng và thực phẩm chế biến thông thường chính là hồng sâm.

Hồng sâm là nguyên liệu chức năng tiêu biểu được MFDS công nhận chính thức về khả năng hỗ trợ tăng cường miễn dịch, cải thiện mệt mỏi, lưu thông máu thông qua ức chế kết tập tiểu cầu, cải thiện trí nhớ, chống oxy hóa, sức khỏe làn da, kiểm soát đường huyết, sức khỏe phụ nữ mãn kinh, kiểm soát huyết áp và duy trì sức khỏe tuyến tiền liệt. Theo Niên giám Thống kê Thực phẩm và Dược phẩm năm 2025 do MFDS công bố cuối năm ngoái, hồng sâm là mặt hàng thực phẩm chức năng số 1 tại Hàn Quốc với doanh thu hàng năm hơn 860 tỷ won.

Nếu chứa từ 2,5mg/g trở lên các thành phần hoạt tính chủ chốt là ginsenoside (tổng cộng Rg1, Rb1, Rg3), nó được công nhận là nguyên liệu chức năng và phân loại là thực phẩm chức năng. Tuy nhiên, nếu không đáp ứng điều kiện này, dù có sử dụng hồng sâm thì đó cũng không phải là thực phẩm chức năng mà chỉ là đồ uống hồng sâm hoặc trà dạng lỏng. Thị trường thực phẩm chế biến thông thường có chứa thành phần hồng sâm cũng lớn không kém, với sản lượng sản xuất đồ uống nhân sâm và hồng sâm trong năm 2024 đạt tới 212,5 tỷ won.

Mặt khác, trầm hương, mặc dù nổi tiếng là dược liệu quý được ghi chép trong Donguibogam (Đông Y Bảo Giám) giống như hồng sâm, lại là nguyên liệu thông thường chưa được MFDS công nhận bất kỳ chức năng nào. Tuy nhiên, các công ty dược phẩm bao gồm Kwangdong Pharmaceutical009290 và các công ty thực phẩm vẫn đang bán các sản phẩm viên hoàn trầm hương giá đắt đỏ. Do tiêu chuẩn pháp lý về hàm lượng nhựa trầm hương (Resin) - thành phần chính của trầm hương - chưa rõ ràng, nên hàm lượng trong mỗi sản phẩm là khác nhau. Cao dê đen hay nước ép anh đào chua vốn được các cụ già ưa chuộng như thuốc bổ máu cũng không phải là nguyên liệu chức năng được MFDS công nhận.

Vấn đề nằm ở các chiêu trò marketing mơ hồ nhằm lách luật

Đối với các công ty dược, thực phẩm sức khỏe là “con bò sữa” (nguồn tiền mặt) cho phép họ gia nhập thị trường và thu về lợi nhuận cao mà không cần phải đầu tư R&D (nghiên cứu và phát triển) quy mô lớn. Ngay cả thực phẩm chức năng - vốn có rào cản thấp hơn nhiều so với các loại thuốc mới (new drugs) vốn có xác suất thành công thấp - còn phải trải qua thử nghiệm lâm sàng để chứng minh hiệu quả, thì thực phẩm sức khỏe chỉ cần đảm bảo an toàn là đủ. Vì vậy, các công ty dược xem đây là con đường vòng dễ dàng. Khi tận dụng hiệu ứng “hào quang y tế” đằng sau cái mác công ty dược và kết hợp với các “show-doctor” (bác sĩ xuất hiện trên truyền hình) có độ nhận diện cao, người tiêu dùng sẽ dễ dàng mở ví.

Luật về Ghi nhãn và Quảng cáo Thực phẩm hiện hành cấm nêu rõ công dụng phòng ngừa và điều trị bệnh đối với thực phẩm chế biến thông thường. Ví dụ, nếu sử dụng các biểu hiện trực tiếp như “cải thiện chức năng gan” hay “điều trị mất ngủ”, đơn vị đó sẽ bị xử lý. Khi vi phạm pháp luật, chỉ cần bị phát hiện một lần cũng có thể đối mặt với hình phạt hành chính nghiêm trọng là đình chỉ kinh doanh 2 tháng và án tù lên đến 10 năm. Đây là hình phạt nặng hơn nhiều so với việc chỉ bị đình chỉ kinh doanh 15 ngày đối với hành vi quảng cáo sai sự thật đơn thuần hoặc quảng cáo gây hiểu lầm là thuốc y tế.

Tuy nhiên, thực tế là các đơn vị này vẫn đang lách luật bằng cách sử dụng các từ ngữ lôi cuốn nhưng mơ hồ như “tiếp thêm sức sống cho cuộc sống mệt mỏi”, “buổi sáng của bạn sẽ khác biệt”, “khởi đầu ngày mới tràn đầy năng lượng”. Đây là kỹ thuật lừa dối khiến người tiêu dùng lầm tưởng đó là thuốc điều trị hoặc thực phẩm bổ sung hiệu quả cao mà không cần phải nhắc đến công dụng trực tiếp.

Tiếng nói yêu cầu các cơ quan chức năng cần tăng cường xử phạt đối với hành vi marketing gây nhầm lẫn là dược phẩm và chỉnh đốn đạo đức doanh nghiệp của các công ty dược phẩm đang trở nên mạnh mẽ hơn bao giờ hết.