Chỉ là danh xưng 'thực phẩm dinh dưỡng'
③ Các loại thực phẩm sức khỏe 'giả dạng' thực phẩm chức năng nhờ 'nhãn hiệu song sinh' của Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm

[비즈한국] Khi các dịp lễ tết hay tháng Gia đình cận kề, các kênh mua sắm tại gia lại trở thành “chiến trường không tiếng súng” của các loại thực phẩm bảo vệ sức khỏe hứa hẹn khả năng phục hồi thể lực. Tuy nhiên, phần lớn các loại thực phẩm sức khỏe cao cấp được bán với giá hàng trăm nghìn won dựa trên danh tiếng của các hãng dược lớn và chiến dịch marketing hào nhoáng thực chất chỉ là thực phẩm chế biến thông thường được làm từ nguyên liệu giá rẻ. Bắt đầu từ sự kiện “Albumin ăn được” gây tranh cãi về hiệu quả y tế, Bizhankook đã đi sâu vào thực trạng các chiêu trò lách luật của ngành dược phẩm và bản chất của cơ cấu phân phối tạo ra bong bóng giá bất thường.

Danh tính của những loại thực phẩm sức khỏe có giá hàng trăm nghìn won đơn giản đến mức đáng ngạc nhiên. Tất cả chỉ gói gọn trong việc dán tên các hãng dược lên sản phẩm do các cơ sở gia công nhỏ lẻ sản xuất, sau đó đóng gói bằng các nhãn hiệu chứng nhận gây nhầm lẫn. Trong thị trường mà 8 trên 10 người tiêu dùng bị lừa dối này, bên duy nhất được hưởng lợi chính là các hãng dược phẩm.

Theo kết quả khảo sát của Hiệp hội Giáo dục Người tiêu dùng Hàn Quốc thực hiện vào tháng 8 năm ngoái với 1.000 người tiêu dùng, chỉ có 20,5% số người trả lời rằng họ có thể phân biệt rõ ràng giữa thực phẩm chức năng (TPCN) và thực phẩm sức khỏe thông thường. Có thể nói rằng, do các chiến dịch marketing hào nhoáng, bao bì bắt mắt và các nhãn hiệu chứng nhận gây nhầm lẫn của các hãng dược, 8 trên 10 người đang hiểu lầm rằng thực phẩm chế biến thông thường là TPCN có hiệu quả cao. Sự bất bình của người tiêu dùng đã lên đến đỉnh điểm khi 84,9% người tham gia khảo sát cho rằng: “Cần phải bắt buộc ghi cảnh báo ‘Không phải thực phẩm chức năng’ trên các loại thực phẩm thông thường”.

Nhãn chứng nhận của Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm giống hệt nhau về màu sắc và thiết kế

Một trong những nguyên nhân dẫn đến sự suy giảm niềm tin đối với TPCN được cho là do sự quản lý lỏng lẻo của cơ quan chủ quản – Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm (MFDS). Đó chính là do các nhãn hiệu chứng nhận tương tự nhau. Đối với những người tiêu dùng không xem xét kỹ lưỡng thành phần, tiêu chuẩn duy nhất để phân biệt TPCN và thực phẩm sức khỏe thông thường chính là nhãn chứng nhận trên bao bì.

Tuy nhiên, vào tháng 8 năm 2014, với lý do tăng cường độ tin cậy và sự thống nhất của logo cơ quan, MFDS đã tạo ra các mẫu thiết kế giống hệt nhau cho nhãn TPCN, nhãn HACCP (tiêu chuẩn quản lý an toàn) vốn dành cho thực phẩm chế biến thông thường, và tiêu chuẩn sản xuất TPCN tốt (GMP). Ngoài khác biệt về chữ viết, các chi tiết như vòng tròn xanh và xanh lục, đường cong mặt cười ở phía dưới và logo của MFDS đều giống như đúc.

Vì nhãn chứng nhận trên sản phẩm thường có kích thước nhỏ nên càng khó nhận biết hơn. Đây chính là lý do khiến người tiêu dùng dễ nhầm lẫn thực phẩm sức khỏe thông thường thành TPCN khi các hãng dược và nhà phân phối dán nhãn HACCP hoặc GMP lên bao bì. Nhãn TPCN đại diện cho việc chứng minh hiệu quả, HACCP đại diện cho an toàn thực phẩm, còn GMP đại diện cho chứng nhận cơ sở sản xuất; không nhiều người tiêu dùng hiểu rõ sự khác biệt này.

Sản xuất thuê ngoài, hãng dược hưởng lợi… khi có vấn đề thì “không biết gì”

Việc người tiêu dùng bỏ ra hàng trăm nghìn won để mua TPCN hay thực phẩm sức khỏe dựa trên niềm tin rằng hãng dược sản xuất chúng sẽ quản lý chất lượng kỹ lưỡng bằng trang thiết bị hiện đại giống như khi sản xuất thuốc. Tuy nhiên, nếu kiểm tra mặt sau của bao bì sản phẩm, thực tế lại khác hẳn.

Hầu hết các thực phẩm này được sản xuất theo phương thức OEM (sản xuất theo đơn đặt hàng) hoặc ODM (phát triển và sản xuất theo đơn đặt hàng) bằng cách giao toàn bộ việc sản xuất cho các nhà máy sản xuất vừa và nhỏ. Dù treo biển hiệu của các hãng dược, thực chất họ chỉ là người cho thuê thương hiệu.

Theo “Niên giám thống kê Thực phẩm và Dược phẩm năm 2025” do MFDS công bố cuối năm ngoái, tính đến năm 2024, tổng doanh thu TPCN trong nước đạt 3.633 tỷ won với 41.896 loại sản phẩm được sản xuất. Trong danh sách 10 nhà sản xuất TPCN hàng đầu, các công ty OEM/ODM lớn như Kolmar BNH200130, Novarex194700, Cosmax NBT222040 đang chiếm vị thế vững chắc. Sản xuất thực tế đều được thực hiện bởi các công ty gia công.

Bộ mặt thật của các hãng dược lộ rõ khi bị truy cứu trách nhiệm. Gần đây, khi “Albumin ăn được” gây tranh cãi, hầu hết các hãng dược đều tỏ ra lúng túng khi được hỏi về dữ liệu cụ thể hoặc lập trường liên quan đến hiệu quả của loại sản phẩm này. Họ đưa ra các phản hồi như: “Vì là sản phẩm của công ty con nên chúng tôi không rõ”, hoặc “Chúng tôi chỉ cho mượn tên chứ không tham gia vào quá trình phát triển”.

Thái độ thiếu trách nhiệm của Hiệp hội Thực phẩm chức năng Hàn Quốc cũng không tránh khỏi tranh cãi. Vào các dịp lễ tết như Chuseok hay Tết Nguyên Đán, hiệp hội này thường tích cực triển khai các chiến dịch như: “Hãy phân biệt rõ khi mua TPCN và thực phẩm sức khỏe thông thường”, “Hãy kiểm tra kỹ nhãn của MFDS”. Thế nhưng, khi sự kiện “Albumin ăn được” nổ ra, họ lại giữ im lặng khi được hỏi về lập trường chính thức. Do không thể làm phật lòng các hãng dược hay nhà phân phối là hội viên, họ rất khó lên tiếng chỉ trích đích danh một doanh nghiệp nào.

Các tổ chức dân sự chỉ trích sự phản ứng thụ động của MFDS

Tháng 2 năm ngoái, nhà bán lẻ Daiso đã tung ra các sản phẩm TPCN như vitamin, canxi, omega-3, cây kế sữa với giá từ 3.000 đến 5.000 won cho liệu trình 30 ngày. Mặc dù nhận được sự ủng hộ nhiệt tình từ người tiêu dùng do mức giá đột phá so với các loại thuốc bổ hiện có, nhưng giới dược sĩ lại lên tiếng quan ngại về chất lượng sản phẩm do cạnh tranh về giá.

Người tiêu dùng mua TPCN tại Daiso với suy nghĩ đơn giản rằng: “Dù sao cũng do hãng dược làm ra, chắc chắn sẽ tốt hơn bánh kẹo hay thực phẩm thông thường”. Đây gần giống như việc tiêu dùng dựa trên hiệu ứng giả dược (placebo) vì giá cả phải chăng hơn là vì mục đích chữa bệnh hay cải thiện sức khỏe. Sau Daewoong Pharmaceutical069620, Chong Kun Dang Healthcare và Ilyang Pharmaceutical ban đầu, các sản phẩm TPCN tại Daiso nay đã mở rộng sang cả Yuhan Corporation, Dongkook Pharmaceutical, Youngjin Pharmaceutical, v.v.

Ngược lại, tại các kênh mua sắm tại gia hoặc các quầy thuốc, một hiện tượng hoàn toàn trái ngược đang xảy ra. Người tiêu dùng lại sẵn sàng chi tiền cho các loại thực phẩm sức khỏe thông thường đắt đỏ (lên tới hàng trăm nghìn won) dù không được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm chứng nhận bất kỳ chức năng nào. Đây chính là minh chứng cho việc tiêu chuẩn rõ ràng và niềm tin vào sự phân biệt giữa TPCN và thực phẩm thông thường đang bị lung lay từ gốc.

Trước tình hình này, các tổ chức dân sự đang lên tiếng phản đối gay gắt. Họ cho rằng dù trật tự thị trường đang bị phá vỡ bởi các chiêu trò marketing của các hãng dược, nhưng MFDS vẫn chỉ áp dụng những hình phạt nhẹ nhàng và theo dõi một cách hình thức.

Vào ngày 20 tháng trước, khi tranh cãi về hiệu quả của Albumin ăn được lan rộng, hiệp hội “Cùng người tiêu dùng” đã ra thông cáo báo chí, quy kết sự kiện này là một vụ lừa đảo quy mô lớn và chỉ trích phản ứng thụ động của MFDS. Tổ chức này nhấn mạnh: “Dù hành vi quảng bá thực phẩm thông thường như một loại thuốc chữa bệnh đang lan tràn, nhưng sự quản lý và giám sát của MFDS lại quá lỏng lẻo. Cần phải áp dụng nguyên tắc không khoan nhượng như xử phạt hành chính mức cao nhất hoặc khởi tố hình sự đối với các doanh nghiệp vi phạm Luật Vệ sinh an toàn thực phẩm cũng như Luật về quảng cáo và dán nhãn sản phẩm”.

Nhiều tiếng nói cũng ủng hộ việc cần sớm triển khai hệ thống bồi thường thiệt hại mang tính trừng phạt để thu hồi những khoản lợi nhuận bất chính có được từ các quảng cáo lừa dối, cũng như cải tổ ngay lập tức các nhãn hiệu chứng nhận đang đánh lừa người tiêu dùng.