Độc quyền
GS Retail thua kiện về 'phái cử nhân sự bất công và chi phí khuyến mãi', giáng đòn mạnh vào thông lệ chèn ép của các kênh mua sắm tại gia

[비즈한국] “Để có được một chương trình phát sóng mua sắm tại gia có nghệ sĩ tham gia, các nhà cung cấp phải tự gánh vác mọi khoản từ thù lao nghệ sĩ cho đến chi phí xúc tiến bán hàng. Hợp đồng ư? Chẳng có cái nào cả. Chỉ cần một câu ‘phải làm thế thì chương trình mới được lên sóng’ là xong chuyện. Việc trả hàng cũng tương tự. Tất cả sản phẩm bán không hết đều bị trả lại, còn chi phí vận chuyển hay tồn kho thì chúng tôi chịu hết. Phía tổng công ty mua sắm chỉ đưa ra một tờ giấy có nội dung: ‘Hãy thống nhất rằng đây không phải yêu cầu của chúng tôi, mà là do các bạn tự nguyện muốn lấy hàng về’.”

Tòa án đã đưa ra phán quyết rằng việc các công ty mua sắm tại gia sử dụng nhân sự bên ngoài như khách mời là nghệ sĩ, người mẫu trình diễn mà không có hợp đồng bằng văn bản riêng biệt là vi phạm Luật phân phối quy mô lớn. Các chương trình mua sắm tại gia thường xuyên có sự xuất hiện của nghệ sĩ hoặc người có sức ảnh hưởng (influencer), nhưng tòa án cho rằng trừ những trường hợp đặc biệt như người đó là đại diện thực sự của doanh nghiệp hoặc tự bỏ tiền đầu tư và cùng chia sẻ trách nhiệm, thì các nhân sự này đều có tính chất tương tự như nhân viên phái cử.

Tòa án cũng thẳng thắn lên án thông lệ bắt các nhà cung cấp phải gánh chịu chi phí cho các sự kiện tặng quà hoặc đánh giá sản phẩm mà không có thỏa thuận văn bản trước đó về việc ai sẽ chịu bao nhiêu phần trăm. Đồng thời, tòa khẳng định việc trả hàng tồn kho mua sắm tại gia chỉ được cho phép trong những trường hợp ngoại lệ, và trách nhiệm chứng minh lý do trả hàng thuộc về các tập đoàn lớn như công ty mua sắm tại gia.

GS Retail, đơn vị vận hành GS Shop, đã đệ đơn kiện yêu cầu hủy bỏ lệnh chỉnh đốn của KFTC đối với các “thông lệ” của ngành mua sắm tại gia nhưng đã bị tòa án bác bỏ. Phán quyết này công nhận rằng lệnh trừng phạt của KFTC với mức phạt lên tới hàng tỷ Won là thỏa đáng và có hiệu lực, đồng thời đánh giá rằng nhu cầu sửa đổi các thông lệ bất công vốn tồn tại trong toàn bộ ngành mua sắm tại gia đã được nhấn mạnh một lần nữa.

Với việc GS Retail quyết định kháng cáo, vụ việc này sẽ được chuyển lên Tòa án Tối cao. Vì các doanh nghiệp khác trong ngành cũng đang đồng loạt kiện tụng sau khi nhận lệnh chỉnh đốn, phán quyết cuối cùng dự kiến sẽ gây ra những tác động không nhỏ.

GS Retail ‘thua kiện’ vụ yêu cầu hủy bỏ lệnh chỉnh đốn của KFTC

Vào ngày 11 tháng trước, Tòa án Hành chính số 6-2 của Tòa án Cấp cao Seoul (Thẩm phán trưởng Choi Hang-seok, Baek Seung-yeop, Hwang Ui-dong) đã bác bỏ đơn kiện của GS Retail đối với KFTC về việc hủy bỏ lệnh chỉnh đốn.

Trước đó, vào tháng 12 năm 2021, KFTC đã đưa ra lệnh chỉnh đốn đối với 7 công ty mua sắm tại gia qua truyền hình vì các hành vi vi phạm Luật phân phối quy mô lớn, bao gồm: chuyển giao chi phí khuyến mãi, sử dụng trái phép nhân viên của nhà cung cấp, và hành vi trả hàng bất hợp lý. Quyết định của KFTC có hiệu lực tương đương với phán quyết sơ thẩm của tòa án.

Mức phạt tiền bao gồm: GS Shop (GS Retail) 1,027 tỷ Won, Lotte Home Shopping (trước đây là Woori Home Shopping) 645 triệu Won, NS Home Shopping 601 triệu Won, CJ OnStyle (CJ ENM) 592 triệu Won, Hyundai Home Shopping057050 584 triệu Won, Home & Shopping 493 triệu Won, và Gongyoung Shopping 204 triệu Won. Trong đó, GS Shop là đơn vị bị phạt nặng nhất.

Nghệ sĩ cũng là nhân viên? ‘Phái cử’ đã được công nhận như thế nào?

Hành vi sử dụng trái phép nhân viên là vấn đề mà cả 7 công ty bị xử phạt đều nhận được lệnh chỉnh đốn. Hội đồng xét xử đã dành phần lớn dung lượng để phân tích vấn đề này và kết luận rằng lập luận của GS Retail thiếu tính thuyết phục về mặt pháp lý.

Trong các chương trình mua sắm tại gia, có sự tham gia của các nghệ sĩ giới thiệu hoặc trình diễn sản phẩm, và những nhân sự tạo không khí tại trường quay giống như khán giả. Để đạt hiệu suất bán hàng, các nghệ sĩ hoặc người có sức ảnh hưởng cao thường xuyên được thuê. Theo điều tra, trong 1 năm rưỡi tính đến tháng 6 năm 2020, GS Shop đã thực hiện 505 buổi phát sóng bán hàng từ 144 nhà cung cấp, trong đó nhân sự được điều đến làm việc tại trường quay của công ty mà không có thỏa thuận văn bản về điều kiện phái cử.

GS Retail lập luận rằng người xuất hiện trên truyền hình không phải là nhân viên, khái niệm ‘phái cử’ không được áp dụng, và việc các nhà cung cấp sử dụng nhân sự này là sự lựa chọn vì lợi ích của chính họ. Phía công ty cho rằng họ không phải là nhà kinh doanh có cửa hàng ngoại tuyến nên không thuộc đối tượng áp dụng luật liên quan, và theo hợp đồng tiêu chuẩn của mua sắm tại gia, chi phí nhân công được coi là ‘chi phí sản xuất chương trình’ nên không liên quan đến điều khoản này. Tuy nhiên, Tòa án Cấp cao Seoul cho rằng lập luận của GS Retail mâu thuẫn với cách giải thích luật pháp và thực tế ngành hàng.

Điều 12 của Luật phân phối quy mô lớn cấm việc phái cử bất hợp pháp nhân viên của nhà cung cấp. Tòa án xác định GS Retail là doanh nghiệp phân phối quy mô lớn chịu sự điều chỉnh của luật này. Tòa cho rằng từ các quy định về mua sắm tại gia trong ‘Thông báo về nhà bán lẻ quy mô lớn’ (tiền thân của luật này) cho đến định nghĩa cơ bản, các công ty mua sắm tại gia đều nằm trong nhóm doanh nghiệp phân phối quy mô lớn. Tòa cũng giải thích rộng hơn rằng trường quay được trang bị thiết bị phục vụ kinh doanh cũng được coi là địa điểm kinh doanh.

Liên quan đến việc ‘thuê’ và phái cử người xuất hiện trên chương trình, tòa án cho biết cần cân nhắc hình thức làm việc thực tế và nhận thức thông thường. Hội đồng xét xử tuyên bố: “Khái niệm ‘thuê’ trong luật này không giới hạn ở ‘hợp đồng lao động theo Luật Tiêu chuẩn lao động’ hay ‘thuê mướn theo Luật Dân sự’, mà bất kể tên gọi hay hình thức hợp đồng, nó bao gồm tất cả những người cung cấp lao động tại địa điểm kinh doanh của nhà phân phối quy mô lớn vì lợi ích của nhà cung cấp”.

Việc là người nổi tiếng không phải là ngoại lệ. Theo tòa án, nghệ sĩ, giám đốc thời trang, đầu bếp, stylist hay người có sức ảnh hưởng (influencer), cũng như người dẫn chương trình (shopping host) đều tương tự như nhân viên được nhà cung cấp thuê. Các căn cứ được chỉ ra là: họ ký hợp đồng dạng ủy thác hoặc khoán việc, họ xuất hiện để đóng góp cho hoạt động kinh doanh của người khác chứ không phải lợi ích cá nhân, và họ cung cấp sức lao động tại trường quay.

Tòa cũng đưa ra tiêu chuẩn phân biệt cụ thể: những mối quan hệ hợp tác đặc biệt như tự đầu tư vốn và cùng chia sẻ lợi nhuận/thua lỗ có thể được xem xét khác đi. Ví dụ, một đầu bếp nổi tiếng A là chủ sở hữu thực sự của pháp nhân từ khâu phát triển sản phẩm đến vận hành kinh doanh, hay đại diện thương hiệu làm đẹp B giữ chức vụ giám đốc và có cổ phần ngay từ khi thành lập, được liệt kê là những trường hợp không phải là nhân viên.

Về việc liệu đưa nhân sự từ phía nhà cung cấp lên sóng có cấu thành hành vi phái cử hay không, tòa án diễn giải dựa trên ý nghĩa lập pháp của Luật phân phối quy mô lớn và ý nghĩa từ điển của từ 'phái cử', khẳng định rằng hành vi để họ tham gia chương trình và thực hiện các nhiệm vụ xúc tiến, quản lý sản phẩm chính là phái cử.

Trước lập luận của GS Retail rằng hợp đồng với khách mời và người mẫu là bí mật kinh doanh của nhà cung cấp nên khó có văn bản thỏa thuận trước, tòa án đã bác bỏ, nhấn mạnh trách nhiệm chứng minh tính hợp lý của việc chuyển giao chi phí thuộc về công ty mua sắm tại gia. “Nếu nhà cung cấp không muốn công khai chi phí, ít nhất công ty cần phải lập văn bản về lý do cụ thể, nhưng không có tài liệu nào cho thấy nguyên đơn đã thực hiện nghĩa vụ này”.

Việc trả hàng và chuyển giao chi phí khuyến mãi là ‘bất hợp lý’, thông lệ mua sắm tại gia sẽ lên Tòa án Tối cao

Hành vi vi phạm chính khiến GS phải nhận án phạt là hành vi cấm trả hàng (Điều 10 Luật phân phối quy mô lớn). Gần một nửa tổng số tiền phạt (500 triệu Won) xuất phát từ hạng mục này. Tòa án làm rõ rằng trả hàng về nguyên tắc là bị cấm, chỉ được phép trong những trường hợp ngoại lệ.

Trong 1 năm 6 tháng đến nửa cuối năm 2019, GS Retail đã trả lại 766 mặt hàng (62.399 sản phẩm, trị giá 1,856 tỷ Won) được mua trực tiếp từ 8 công ty như Fila Korea, trong đó chỉ có khoảng 100 mặt hàng có ‘đơn yêu cầu xuất hàng’, các mặt hàng còn lại kèm theo công văn chứng minh sự cần thiết phải xuất hàng. Đơn yêu cầu xuất hàng là văn bản chính thức trong đó nhà cung cấp yêu cầu công ty mua sắm tại gia trả lại hàng.

GS Retail lập luận rằng quy trình này là bằng chứng đầy đủ cho thấy ý định tự nguyện trả hàng của nhà cung cấp, nhưng tòa án xem xét nội dung chi tiết và cho rằng chưa đủ. Lý do là nhà cung cấp không có lý do gì để tự nguyện yêu cầu trả hàng, gánh chịu chi phí vận chuyển, chi phí trả hàng, lưu kho và chịu áp lực hoàn tiền, trong khi không có kế hoạch tái bán rõ ràng. Các yếu tố như hồ sơ bằng chứng bỏ trống, sự tự nguyện không được chứng minh rõ ràng và kế hoạch tái bán nghèo nàn là những căn cứ để tòa đưa ra phán quyết.

Liên quan đến vi phạm chuyển giao chi phí khuyến mãi (Điều 11 Luật phân phối quy mô lớn) áp dụng cho các sự kiện như ‘tặng kèm 2 sản phẩm’, tòa công nhận đã có hành vi bắt nhà cung cấp chịu chi phí sự kiện mà không có thỏa thuận văn bản có chữ ký trước đó. Việc công ty đã viết giấy xác nhận thừa nhận hành vi này trong quá trình KFTC điều tra cũng đã được cân nhắc.

Với việc GS Retail quyết định kháng cáo, vụ kiện sẽ được chuyển lên Tòa án Tối cao. Một quan chức của GS Retail cho biết: “Chúng tôi tôn trọng phán quyết của Tòa án Cấp cao, tuy nhiên vì vẫn còn những phần cần được phán quyết thêm về mặt thực tế, chúng tôi quyết định kháng cáo lên Tòa án Tối cao”.

Vì nhiều doanh nghiệp lớn đang thực hiện các vụ kiện phản đối sau lệnh trừng phạt của KFTC, sự chú ý của ngành đang dồn vào phán quyết của tòa án trong tương lai. Trong bối cảnh thông lệ chuyển giao chi phí khuyến mãi và phái cử nhân sự bất công đã trở thành vấn đề pháp lý nổi cộm, ngành này đặc biệt lo ngại về việc người nổi tiếng cũng bị công nhận là nhân viên của nhà cung cấp.

GS Retail cho biết: “Trước khi có phán quyết của Tòa án Tối cao, chúng tôi đang thực hiện nghiêm ngặt công tác kiểm soát nội bộ để ngăn chặn tái diễn, như tăng cường ký kết văn bản thỏa thuận đối với các lệnh chỉnh đốn của KFTC”.