[비즈한국] Ngày nay, chẳng có ai tự nhận mình là người “sành văn hóa” mà lại không đi xem triển lãm. Mặc dù năm nào cũng vậy, nhưng năm nay đặc biệt có rất nhiều triển lãm được coi là “nhất định phải xem”. Trong số đó, triển lãm nhận được sự quan tâm rực rỡ nhất vào mùa xuân này chính là “Damien Hirst: Không có sự thật nhưng mọi thứ đều có thể”. Đang diễn ra tại Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại và Đương đại Quốc gia Seoul, đây là triển lãm cá nhân quy mô lớn đầu tiên tại châu Á nhìn lại toàn bộ thế giới nghệ thuật của Damien Hirst. Triển lãm đã thu hút sự chú ý cực lớn và hiện vẫn đang diễn ra sôi nổi giữa nhiều luồng dư luận trái chiều. Quả xứng danh với một nghệ sĩ mà bản thân cái tên của ông đã là một thương hiệu.
Trái ngược với triển lãm ồn ào của Damien Hirst như một thủ lĩnh ban nhạc rock, vẫn có những triển lãm giống như các thành viên nổi tiếng nhưng lặng lẽ và bền bỉ hơn. Nhân vật chính đó là “Tino Sehgal” đang diễn ra tại Bảo tàng nghệ thuật Leeum. Đây là triển lãm cá nhân đầu tiên tại Hàn Quốc của Tino Sehgal, một nghệ sĩ đương đại không để lại các ghi chép vật lý. Theo triết lý của nghệ sĩ, không có catalogue, không nhãn dán, không văn bản trên tường, không chụp ảnh hay quay phim quảng cáo; ký ức của khán giả trở thành phương tiện duy nhất để lưu giữ tác phẩm. Việc khán giả chụp ảnh cũng bị hạn chế, hoàn toàn đối lập với triển lãm của Damien Hirst vốn tràn ngập ảnh check-in trên mạng xã hội. Vào một ngày giao mùa giữa xuân và hạ, tôi đã đến thăm cả hai triển lãm nổi tiếng nhưng mang lại những cảm xúc hoàn toàn trái ngược này. Cả hai triển lãm đều mở cửa đến hết ngày 28 tháng 6.
Damien Hirst: Không có sự thật nhưng mọi thứ đều có thể
“Mới tác phẩm đầu tiên mà tôi đã không hiểu gì cả?” Tôi nghe rõ mồn một tiếng ai đó lẩm bẩm bên cạnh khi đang ngắm nhìn tác phẩm “Chân dung tự họa” (1987) của Hirst. “Chân dung tự họa” thực chất là một chiếc áo sơ mi denim treo trên móc được trưng bày trên tường. Bạn không cần phải thất vọng ngay từ đầu và nghĩ rằng “Nghệ thuật đương đại thật khó hiểu”. Bởi lẽ, khi nghe lời giải thích rằng đó chỉ là việc sắp xếp lại các chữ cái trong tên nghệ sĩ “Damien Hirst” thành “Denim Shirt”, bạn sẽ ngay lập tức phải thốt lên “À ra là vậy”. Nhìn kỹ hơn, bạn sẽ thấy dòng chữ “IN THIS DREAM” được thêu trên túi áo. Chuyển sang bên cạnh, ta bắt gặp bức ảnh “Cùng với đầu người chết” (1991), được chụp khi ông còn là thiếu niên, tươi cười rạng rỡ bên cạnh đầu của một thi thể tại nhà xác. Mặc dù bảng chỉ dẫn ghi rằng “Bên ngoài trông có vẻ bình tĩnh nhưng thực ra tôi rất sợ”, nhưng ở những tác phẩm đầu tay này, người ta có thể thấy được sự thông minh, hoài bão và khao khát của Hirst khi còn là một chàng trai trẻ.
Các tác phẩm của Damien Hirst mang lại niềm vui lớn khi khám phá những ý tưởng thông minh cùng những tiêu đề xứng tầm. Trước tiên hãy nhìn bao quát tác phẩm, tỉ mỉ quan sát các chi tiết, suy ngẫm rồi hãy đọc tiêu đề. Ta sẽ phải nghiền ngẫm ý tưởng và ý đồ của nghệ sĩ qua các tác phẩm như “Sự mong manh của tình yêu” (2000) với quả bóng bay trên không trung nhưng bên dưới là những con dao xếp dày đặc, hay “Sự bất khả thoát khỏi đã học được (Đã thanh tẩy)” (2008) với chiếc bàn dài và ghế trong cấu trúc chật chội, bên trên đặt thuốc lá và gạt tàn.
Tất nhiên, các tác phẩm thu hút nhiều sự chú ý nhất phải kể đến con cá mập trong “Sự bất khả vật lý của cái chết trong tâm trí người sống” (1991), “Ngàn năm” (1990) gồm đầu bò chết cùng lũ ruồi và máy bắt côn trùng, và tác phẩm hộp sọ đính kim cương “Vì tình yêu của Chúa” (2007). Đây là những tác phẩm đại diện cho Hirst, tập trung vào cảm xúc phức tạp và dục vọng của con người đối với sự sống và cái chết. Đặc biệt, con cá mập khổng lồ trong bể thủy tinh chứa dung dịch formaldehyde chính là một trong những hình ảnh tiêu biểu nhất của nghệ thuật thế kỷ 20.
Xem triển lãm của Hirst, bạn có thể cảm thấy khó chịu. Một người bình thường hoàn toàn có thể cảm thấy buồn nôn khi nhìn thấy đầu bò bị cắt đứt dính đầy máu cùng đàn ruồi bay xung quanh. Tất nhiên, cũng có những người trẻ khi nhìn thấy “Ngàn năm” đã không biết là bạo gan hay là cố tình gây sốc mà thốt lên “À, thèm canh đầu bò quá”, nên cảm xúc của mỗi người có thể rất khác nhau. Dù sao đi nữa, có một điều chắc chắn là chúng ta đang sống trong thời đại mà ngay cả cái chết cũng trở thành hàng hóa, và trong thời đại đó, triển lãm này liên tục đặt ra những câu hỏi khiến khán giả phải suy ngẫm không dứt. Ngay cả khi nó để lại câu hỏi rằng “Liệu đây có thực sự là nghệ thuật không?”, thì ít nhất đó cũng là một khoảng thời gian đánh thức bộ não đang trì trệ của chúng ta.
Nhìn lại từ khi có thông tin tổ chức đến nay, triển lãm này chưa bao giờ lặng lẽ. Từ sự ủng hộ nhiệt liệt, những nghi vấn liệu có phải quá muộn hay không, ánh mắt hoài nghi đối với chủ đề kinh điển nhưng cũ kỹ về sống và chết, cho đến sự lên án và phản đối từ các tổ chức quyền động vật vì cách nghệ sĩ sử dụng xác động vật vào công việc... Dù thế nào đi nữa, triển lãm vẫn đang cực kỳ thành công. Sự quan tâm liệu triển lãm này có vượt qua kỷ lục 530.000 lượt khách của Ron Mueck năm ngoái hay không cũng đang tăng lên. Vé vào cửa là 8.000 won, miễn phí cho người từ 24 tuổi trở xuống, sinh viên đại học và người từ 65 tuổi trở lên. Có thể mua tại chỗ hoặc đặt trước, nhưng vì lượng khách đông nên khuyến khích đặt trước. Cũng vì lý do đó mà nên đi xem vào ngày thường thay vì cuối tuần.
Như bạn đã biết, các tác phẩm của Damien Hirst có giá trị hàng trăm, hàng nghìn tỷ won. Trừ khi là tài phiệt, nếu không thì việc sở hữu tác phẩm của ông trong đời này là điều không tưởng. Nếu không thỏa mãn với đồ lưu niệm tại bảo tàng, bạn có thể tham khảo triển lãm phiên bản giới hạn Damien Hirst của cửa hàng áp phích nghệ thuật gốc ‘Kuna Jangrong’. Đây là cơ hội để chiêm nghiệm triết lý và các câu hỏi của Hirst thông qua các áp phích có họa tiết chủ đạo như cá mập, bướm, thuốc viên với mức giảm giá lên đến 15% đến ngày 25 tháng 5.
Nếu bạn đã xem triển lãm nhưng vẫn mang cái nhìn phản biện về Damien Hirst, thì vào lúc 11 giờ sáng ngày 16 tháng 5, trước cổng chính của Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại và Đương đại Quốc gia Seoul sẽ có một buổi biểu diễn lên án Damien Hirst. Đây là hành động ngoại tuyến do một nhóm quan tâm đến các loài động vật bị Damien Hirst giết hại tổ chức. Với tiêu đề “Không có nghệ thuật nào tương thích với sự tàn sát”, họ muốn đặt câu hỏi về việc lợi dụng và sát hại động vật được hợp thức hóa dưới danh nghĩa nghệ thuật. Một cuộc “diễu hành im lặng” chậm rãi quanh bảo tàng cùng với phần phát biểu tự do đã được lên kế hoạch.
Tino Sehgal
Bắt đầu với lý lịch độc đáo từng học chuyên ngành kinh tế và múa, triển lãm của Tino Sehgal cũng không hề bình thường. Vì không có ảnh và video quảng cáo, lại hạn chế khán giả chụp ảnh, nên trên mạng xã hội chỉ thấy những bài viết cảm nhận kèm theo quang cảnh của Bảo tàng Leeum. Tôi cho rằng dòng chữ “Triển lãm làm khó những người hướng nội” đã đóng vai trò quan trọng giúp triển lãm này được bàn tán rộng rãi dù không có lấy một tấm ảnh check-in quen thuộc. Chính sự tò mò không biết đến mức nào mà ngay cả một người hướng nội như tôi cũng phải hướng về Leeum.
Tino Sehgal thách thức phương thức sáng tạo nghệ thuật truyền thống vốn lấy việc sản xuất vật chất và tiêu thụ tài nguyên thiên nhiên làm trọng tâm. Ông gọi các tác phẩm của mình—vốn được cấu thành từ cơ thể con người, ngôn ngữ và các tác động xã hội—là “Tình huống được kiến tạo (Constructed Situations)”. Triển lãm lần này là sự hiện thực hóa của 8 tình huống được kiến tạo bởi các “Người diễn giải (Interpreters)”, theo cách dẫn dắt khán giả trực tiếp gặp gỡ và tham gia. Nếu bạn đang tự hỏi đó là gì, thì “trăm nghe không bằng một thấy”, tôi khuyên bạn hãy cứ đến xem.
Bạn có thể bắt gặp tác phẩm ngay từ lối vào bảo tàng. Những người bất ngờ lao đến như thể đang nhảy múa và hét lên “Oh~ This is so contemporary” với những vị khách đang vô tình bước vào chính là những Người diễn giải, và tình huống này là một trong 8 tác phẩm. Chính xác hơn, cách khán giả phản ứng lại với điều đó cũng thuộc về tác phẩm. Ngay tại sảnh, nơi dòng chữ typoraphy lớn “Gần mà xa và một ngày nào đó sẽ cùng khoảng cách” chào đón, tác phẩm cũng đột ngột xuất hiện. Vì không biết khi nào và ở đâu tác phẩm sẽ xuất hiện, ai là tác phẩm và ai là khán giả, nên khi trải nghiệm triển lãm, khán giả sẽ có một cảm giác căng thẳng nhẹ nhàng chưa từng có.
Như vậy, triển lãm Tino Sehgal diễn ra đồng thời không chỉ ở không gian M2 mà từ lối vào, sảnh cho đến khu vườn. Đặc điểm là nó hình thành các mối quan hệ mới bằng cách kết hợp không gian kiến trúc của Leeum với bộ sưu tập do chính nghệ sĩ lựa chọn. Điển hình là tác phẩm tiêu biểu “Nụ hôn” (2002) của Sehgal được trình diễn trong không gian kết hợp với các tác phẩm điêu khắc của Auguste Rodin. Trong đó, một cặp nam nữ sống động hôn nhau và ôm lấy nhau giữa các bức tượng đồng cổ điển, tối đa hóa sự đối lập giữa sức sống của con người thực tại. Tất nhiên, việc lén quan sát biểu cảm của những khán giả đang xem cũng rất thú vị. Từ những gương mặt hiện rõ câu hỏi “Đây có thực sự là nghệ thuật không?” theo một nghĩa khác với Hirst, cho đến những người tích cực hưởng ứng và tận hưởng tác phẩm, tất cả tạo nên một trải nghiệm mới mẻ.
Trong 8 tình huống được kiến tạo, ba tác phẩm “Nụ hôn này”, “Sự hoan hỉ này”, “Bạn và tôi này” được tổ chức luân phiên mỗi tác phẩm 6 tuần. Đến ngày 17 tháng 5, tác phẩm “Sự hoan hỉ này” đang được diễn ra. Giá vé là 16.000 won, thanh thiếu niên, thanh niên, sinh viên đại học và người cao tuổi từ 65 tuổi trở lên được xem với giá 8.000 won.
