[비즈한국] “Nghệ thuật phải mang lại niềm vui. Nó phải là sự tán dương không ngừng đối với cuộc sống và là ốc đảo giúp ta thoát khỏi những khó khăn.”
Tôi đã đi xem triển lãm của Fernando Botero. Ông là một bậc thầy đến từ Colombia, đồng thời được coi là một trong những nghệ sĩ đại diện cho nghệ thuật Mỹ Latinh thế kỷ 20. Có lẽ vì đây là triển lãm hồi tưởng quy mô lớn với 112 tác phẩm được sáng tác từ thời kỳ xác lập phong cách riêng được gọi là 'Boterismo' cho đến những năm cuối đời, nên lượng người tham quan rất đông. Điều đáng chú ý là biểu cảm của đông đảo mọi người ở đó nhìn chung đều rất tươi tắn. Cũng dễ hiểu thôi, vì các tác phẩm của Botero không hề khó hiểu. Nghĩa là, bạn không cần phải tỏ ra quá thâm trầm khi thưởng thức nghệ thuật.
Đặc điểm lớn nhất của Botero chính là khối lượng (volume). Trong các tác phẩm của ông, mọi thứ sống động đều căng phồng như những quả bóng. Với triết lý “khối lượng trong nghệ thuật gắn liền với khái niệm về sự gợi cảm”, Botero đã tạo ra phong cách hội họa độc đáo của riêng mình bằng cách ban cho các đối tượng trong tranh những khối hình như chực chờ nổ tung. Khi ngắm nhìn những nhân vật tràn đầy khung tranh, ta cảm nhận được sự sung túc, ấm áp và đồng thời là một sự giải phóng kỳ lạ. Cảm giác này càng rõ rệt hơn khi nghe hướng dẫn viên (docent) kể lại câu chuyện về một đứa trẻ đã thốt lên “Mẹ ơi!” khi nhìn thấy tác phẩm của Botero. Phải chăng đứa trẻ đó đã nhìn ra không chỉ vóc dáng mà cả sự bao dung, đôn hậu của mẹ trong tác phẩm?
Triển lãm lần này cô đọng hành trình nghệ thuật hơn 60 năm trong 112 tác phẩm, được chia thành 6 phần. Ngay từ phần đầu tiên mang tên ‘Biến tấu’, nơi ông nghiên cứu sâu các bức họa của những bậc thầy cổ điển như Velázquez và Goya rồi tái giải thích chúng theo cách riêng của mình, đã đủ để khơi gợi sự tò mò của công chúng. Những tác phẩm nổi tiếng mà chúng ta quen thuộc như ‘Chân dung đôi vợ chồng Arnolfini’ của Jan van Eyck hay ‘Infanta Margarita Teresa trong chiếc váy xanh’ của Diego Velázquez, khi được thêm thắt trí tưởng tượng và nét vẽ của Botero, đã mang lại những nụ cười rạng rỡ.
Đúng như lời Botero từng nói: “Để nghệ thuật thực sự mang tính phổ quát, trước hết nó phải mang tính địa phương”, phần ‘Mỹ Latinh’ - nơi ta có thể cảm nhận rõ nét nguồn cội của ông - cũng rất thú vị. Phần ‘Tôn giáo’, nơi ông tái hiện các hình ảnh tôn giáo như Đức Mẹ, các vị thánh, giám mục tại một Nam Mỹ nơi văn hóa Công giáo chiếm ưu thế bằng khối lượng và màu sắc đặc trưng, mang đến cảm giác vừa sảng khoái vừa táo bạo. Triển lãm có cấu trúc tự nhiên dẫn dắt người xem theo dấu vết cuộc đời và tư tưởng của Botero qua các phần: ‘Tĩnh vật’ khiến những đồ vật quen thuộc trở nên lạ lẫm, ‘Đấu bò’ nơi ký ức từ trường đấu bò thời niên thiếu trở thành nguồn cảm hứng quan trọng, và ‘Xiếc’ nơi sự hài hước và tính nhân văn được bộc lộ sâu sắc.
Mỗi khi bị gọi là “họa sĩ chỉ vẽ những người béo”, Botero thường đáp: “Tôi không vẽ người béo, tôi vẽ sự gợi cảm của con người và sự vật. Tôi yêu sự đầy đặn và hào phóng đó. Bởi thực tại vốn dĩ rất khô khan”. Thực tế, nếu chỉ nhìn vào tác phẩm của Botero, ta dễ nghĩ thế giới của ông tràn ngập niềm vui, nhưng cuộc đời ông lại trải qua nhiều khúc quanh khô khốc. Ông mất cha từ khi còn nhỏ, và ngay cả khi đã trở thành họa sĩ, ông cũng từng hứng chịu những chỉ trích gay gắt từ giới phê bình. Ông mất người con trai bốn tuổi trong một vụ tai nạn giao thông, và bản thân Botero cũng bị thương nặng ở tay trong vụ tai nạn đó. Khi nghe hướng dẫn viên kể lại, bạn sẽ có cảm xúc khác biệt hơn hẳn khi ngắm nhìn bức tranh vẽ cậu con trai nhỏ của Botero lần đầu được công bố tại triển lãm này.
Cũng có những tác phẩm thể hiện bản sắc xuất thân từ Medellín, Colombia - thành phố từng bị vấy bẩn bởi hình ảnh các băng đảng ma túy - như bức tranh vẽ về cái chết của trùm ma túy khét tiếng 'Pablo Escobar'. Botero đã tặng lại những kiệt tác ông sưu tầm cả đời cùng các tác phẩm của chính mình cho bảo tàng được thành lập tại quê hương, với điều kiện phải mở cửa miễn phí cho tất cả mọi người. Mong ước tha thiết của người họa sĩ muốn mang lại chút niềm vui thông qua nghệ thuật cho những con người đang sống trong thực tại khô khan đã góp phần thay đổi diện mạo của Medellín, nơi từng được gọi là thành phố nguy hiểm nhất thế giới.
Triển lãm của Botero không khó để cảm nhận theo ý mình, nhưng “biết nhiều thì nhìn thấy nhiều hơn”, càng có nhiều thông tin đính kèm, trải nghiệm thưởng lãm càng trở nên thú vị. Tôi đặc biệt khuyên bạn nên sử dụng hướng dẫn âm thanh hoặc nghe bài thuyết minh của hướng dẫn viên hai lần mỗi ngày trong tuần. Vì đây là một triển lãm nổi tiếng nên khu vực trưng bày sẽ rất đông đúc vào giờ có hướng dẫn, nhưng nó hoàn toàn xứng đáng để lắng nghe. Nếu bạn dự định đi cùng con nhỏ vào cuối tuần, hãy cân nhắc đặt trước chương trình giáo dục nghệ thuật tùy chỉnh ‘Bảo tàng tư duy - Xưởng nghệ thuật cho trẻ em’, nơi các bé có thể trải nghiệm hoạt động nghệ thuật liên kết cùng với việc xem triển lãm.
Đừng quên ghé thăm cửa hàng lưu niệm sau khi xem triển lãm. Vì sự hài hước và màu sắc dễ chịu chiếm ưu thế, nên các món đồ ở cửa hàng cũng vô cùng phong phú. Nhiều loại bưu thiếp, sổ tay, móc khóa, nam châm… đang chờ đợi được bạn “rút ví”. Đặc biệt, nếu bạn là người đeo kính, bộ hộp đựng kính với màu sắc sống động chắc chắn sẽ khiến bạn mê mẩn.
‘Fernando Botero: Mỹ học của hình thể’ sẽ được tổ chức đến ngày 30 tháng 8 tại Bảo tàng Thiết kế Hangaram, Trung tâm Nghệ thuật Seoul. Đây là cơ hội để bạn gặp gỡ nguồn năng lượng như một ốc đảo giữa cuộc sống khô khan thường nhật.