K-pop: Idol trong xứ sở kỳ lạ
"Hợp đồng nô lệ 15 năm, bảo muốn hỏi ý kiến luật sư thì họ bảo không được"

[비즈한국] K-pop đã trở thành sản phẩm xuất khẩu hàng đầu của Hàn Quốc. Tuy nhiên, đằng sau sự hào nhoáng đó là những mảng tối sâu sắc. Các thần tượng - biểu tượng của K-pop - được tuyển chọn từ khi còn rất trẻ và phải trải qua thời kỳ thực tập sinh khắc nghiệt. Trong quá trình đó, quyền lao động và nhân quyền thường xuyên bị xem nhẹ. Vậy vô số thực tập sinh không thể ra mắt thì sao? Thông qua loạt bài ‘K-pop: Idol trong xứ sở kỳ lạ’, Bizhankook muốn chỉ ra những vấn đề đã bị phớt lờ trong quá trình K-pop phát triển, đồng thời xem xét các giải pháp thay thế từ nhiều khía cạnh. Chúng tôi tin rằng chỉ khi những người làm nên K-pop được khỏe mạnh, thì những người tận hưởng K-pop mới có thể hạnh phúc hơn.

Hầu hết thực tập sinh thần tượng đều là trẻ vị thành niên. Ra mắt cũng vậy. Gần đây, độ tuổi ra mắt ngày càng trẻ hơn. Để trở thành thần tượng, việc học tập gần như phải từ bỏ. Chuyện vào cấp ba hay đại học không phải là vấn đề chính, ngay cả giáo dục bắt buộc cũng khó mà hoàn thành trọn vẹn. Vì việc luyện tập kéo dài đến tận tờ mờ sáng, thời gian để ‘nuôi dạy’ con cái ở nhà cũng thiếu hụt. Đây cũng là lý do tại sao mỗi khi có tranh chấp giữa thần tượng và công ty quản lý, từ ‘phụ huynh’ luôn được nhắc đến. Đối với cha mẹ, dù họ là thần tượng thì họ vẫn chỉ là những ‘đứa trẻ’.

Ngành công nghiệp K-pop trong mắt phụ huynh thần tượng có hình hài ra sao? Chúng tôi đã gặp Giáo sư danh dự Son Il-rak của Đại học Cheongju, cha của thành viên Son Dong-woon thuộc nhóm Highlight (cựu Beast), để lắng nghe câu chuyện của ông.

Những công ty đưa ra bản hợp đồng nô lệ 15 năm

‘Dong-woon’ là cậu út cực kỳ ngoan ngoãn và chăm chỉ. Nhờ người cha coi trọng lễ nghi, cậu chưa từng đi chệch hướng. Giáo sư Son Il-rak nhớ lại những ngày thơ ấu của Dong-woon. “Ai nhìn thấy cũng đều khen, sao mà đáng yêu thế. Tôi nghe những lời đó rất nhiều”. Cậu bé cũng hát rất hay. Nhiều người sau khi nhìn thấy vẻ ngoài trông trưởng thành hơn so với tuổi đã hào hứng đưa danh thiếp cho cậu.

Chính vì đứa con trai sớm bộc lộ tố chất ‘nghệ sĩ’ nên người cha cũng trở nên bận rộn. “Có những người đột nhiên chìa ra bản hợp đồng. Dù cảm thấy vui vì con được công nhận, nhưng mặt khác tôi lại cảm thấy lo lắng. Dù là lĩnh vực không am hiểu nhưng các khía cạnh pháp lý rất quan trọng mà”.

Giáo sư Son bắt đầu ‘nghiên cứu về giới giải trí’. Ông tận dụng tối đa các mối quan hệ để tìm đến một luật sư chuyên về giải trí. Vào thời điểm đó, chưa hề có hợp đồng tiêu chuẩn cho thực tập sinh. Dong-woon đã ‘đậu’ buổi thử giọng tại một công ty được coi là lớn nhất lúc bấy giờ.

“Tôi nhận được bản hợp đồng khổng lồ dày khoảng 30 trang. Thời hạn hợp đồng về cơ bản là 15 năm. Tất nhiên là tính từ sau khi ra mắt. Nếu ký vào thì phải đến năm 40 tuổi mới thoát ra được. Chẳng có điều khoản tiêu chuẩn nào cả. Đó chính là cái gọi là ‘hợp đồng nô lệ’ mà người ta thường kể”.

Dù không am hiểu về giới giải trí, nhưng ông không phải là người không biết sự đời. Giáo sư Son nói với công ty rằng ‘tôi sẽ đi cùng luật sư để xem xét lại hợp đồng’. Công ty đã từ chối điều đó.

“Vấn đề phân chia lợi nhuận cũng rất mơ hồ. Hoàn toàn không có nội dung nào cân nhắc đến quan điểm của nghệ sĩ hay gia đình”. Dù đã nắm trong tay cơ hội trở thành ‘thực tập sinh’ của một công ty tên tuổi, Giáo sư Son vẫn quyết định buông tay.

Cậu bé Dong-woon ngoan ngoãn, ở trường chỉ biết ngủ…

Dong-woon gia nhập một công ty khác. Nơi này hiện nay đã trở thành một công ty giải trí lớn mà ai cũng biết. “Thời điểm đó công ty mới thành lập không lâu. Có lẽ vì vậy mà hợp đồng không được chi tiết. Nội dung chỉ là sẽ cho ‘luyện tập’, nhưng tất cả chi phí đều do công ty chi trả. Cũng không có nội dung nào nói rằng sau khi ra mắt sẽ quyết toán lại những khoản này. Có thể nói họ (phía công ty) cũng rất ‘ngây thơ’. Tất nhiên, sau này họ có liên lạc lại để đề nghị sửa đổi hợp đồng (cười)”.

14 tuổi. Dong-woon trở thành ‘thực tập sinh’. Mỗi tuần cậu phải lao động luyện tập 40 giờ. Từ đào tạo thanh nhạc, vũ đạo, giáo dục nhân cách, cho đến ngoại ngữ…. Giáo sư Son mô tả thời kỳ thực tập của Dong-woon là ‘lao động khổ sai’. Sau khi ghé trường, cậu đến phòng tập, rồi trở về nhà và đổ gục xuống ngủ.

“Việc tập luyện 40 giờ một tuần là một sự khổ sai không thể tưởng tượng nổi. Chỉ riêng vũ đạo thôi đã phải học hơn 3 loại. Áp lực tinh thần cũng rất lớn. Đương nhiên việc sinh hoạt ở trường trở nên khó khăn”.

Trung học là giáo dục bắt buộc nhưng cậu không thể học tập bình thường. Những khi kiệt sức đến trường, cậu thường gục xuống bàn ngủ. Các mối quan hệ bạn bè tự nhiên cũng rạn nứt. Từ sự tò mò chuyển sang coi thường chỉ trong tích tắc. Bạn bè không còn quan tâm đến một Dong-woon suốt ngày mệt mỏi và chỉ biết ngủ. Cậu thậm chí không có lấy một người bạn để ăn trưa cùng.

Giáo sư Son ngày nào cũng đến đón Dong-woon sau giờ tập. Khoảnh khắc hạnh phúc nhất là lúc nhìn đứa trẻ vừa về đến nhà lúc rạng sáng rồi ngủ thiếp đi. Dong-woon quả thực có năng khiếu và tài năng. Ông luôn dạy con rằng dù làm việc gì cũng không được bỏ cuộc mà phải nỗ lực đến cùng. Dù có những lúc đau lòng, ông cũng không thể để lộ cho con trai thấy. Có một ngày, khi đang cởi tất cho đứa trẻ đang ngủ say như chết, mùi sắt tanh nồng xộc thẳng vào mũi ông. Đôi bàn chân cậu bê bết máu. Cho đến giờ, hình ảnh đó vẫn còn sống động trong tâm trí ông.

Các thực tập sinh được giáo dục về ‘nhân cách’, nhưng nhân viên công ty thì không. Có nhiều ngày họ giáo dục bọn trẻ bằng bạo lực. “Bố ơi, con sẽ chịu đựng thêm một trăm lần nữa. Không, một trăm lần trôi qua nhanh lắm, con sẽ chịu đựng thêm một ngàn lần nữa ạ.” - Dong-woon bé nhỏ nói.

Cuộc sống lặp đi lặp lại với việc nhịn đói đến phòng tập và luyện tập đến đêm khuya. Một ngàn lần trôi qua trong chớp mắt. Giờ tan làm luôn là lúc rạng sáng. Sau 2 năm quay cuồng trong vòng xoáy không thấy lối thoát, Dong-woon đã từ bỏ ‘giấc mơ ra mắt’.

“Sau khi gián tiếp chứng kiến những bất công trong ngành, thằng bé đã bị sốc. Nó nói ‘Bố ơi, con không muốn làm nghệ sĩ nữa’. Đó là tình huống quá khó khăn đối với một đứa trẻ vị thành niên. Việc từ bỏ thực tập sinh là một cú sốc lớn đối với gia đình chúng tôi”.

Sau khi thôi làm thực tập sinh, không có nhiều con đường để Dong-woon lựa chọn. Bởi lẽ cậu đã đi quá xa trên con đường khác biệt so với bạn bè đồng trang lứa. “Tôi đánh giá rằng việc bắt đầu học lại từ đầu để vào đại học chính quy là rất khó. Thằng bé đã đặt cược tương lai vào việc làm ca sĩ, giờ từ bỏ thì chẳng còn gì để làm cả. Nhưng dù vậy, nó vẫn bắt đầu học lại”.

Bị tước mất cái tên ‘Beast’

Phải chăng định mệnh đã sinh ra là để làm nghệ sĩ? Dong-woon không thể quay lại cuộc sống bình thường. Gần cuối năm lớp 11, cậu lại gia nhập một công ty giải trí. Và đến năm 2009, Dong-woon ra mắt với tư cách là thần tượng nhóm ‘Beast’. Dù có nhiều gian truân nhưng Beast nhanh chóng đứng trên đỉnh vinh quang. Mỗi album phát hành đều trở thành ‘hit’. Các ca khúc như ‘On Rainy Days’ phát hành năm 2011 vẫn thường xuyên xuất hiện trên các bảng xếp hạng âm nhạc.

Duy trì vị thế nhóm nhạc thần tượng hàng đầu, Beast đã quyết định ‘chia tay’ với công ty quản lý. Đó là chuyện xảy ra khoảng 7 năm sau khi ra mắt. “Có một số bất mãn về vấn đề đối đãi nghệ sĩ và quyết toán. Cũng có những trường hợp bị so sánh với các công ty khác”.

Không hề có tiền lệ ‘thỏa thuận’ quyết toán. Việc quyết định chi bao nhiêu tiền vào đâu và như thế nào không phải là quyền của nghệ sĩ. Họ chưa từng nhìn thấy hóa đơn. “Tôi cho rằng khi nghệ sĩ đạt được thành công nhất định, họ xứng đáng nhận được ‘thưởng thành công’. Dù đã đạt được thành công mà hợp đồng cũ vẫn tiếp tục như vậy thì tất nhiên là không thể không có bất mãn”.

Dù đã ‘lấp đầy’ hợp đồng độc quyền 7 năm, việc rời bỏ công ty không hề dễ dàng. Nhất là khi họ muốn tiếp tục hoạt động nhóm. Các thành viên đã cùng nhau chung sức thành lập ‘công ty riêng’. Người hâm mộ và các thành viên vẫn nguyên vẹn, nhưng cái tên ‘Beast’ thì không thể dùng được nữa. Tên gọi chính là bản sắc của nhóm. Cộng đồng fan cũng chịu đòn giáng lớn. Họ vẫn là Beast nhưng không còn là Beast nữa.

“Thực ra vào thời điểm đó, các vụ tranh chấp như thế này rất hiếm. Theo lẽ thường hay pháp luật, tôi nghĩ tên của một ca sĩ thì quyền sở hữu phải thuộc về ca sĩ đó. Kết quả tư vấn pháp lý cũng rất khả quan, nhưng chúng tôi không thể kiện. Vì làm thế thì trong khoảng thời gian đó họ không thể hoạt động. Cuối cùng, chúng tôi đành phải từ bỏ cái tên đó”.

Vào thời điểm làn sóng ‘Hallyu’ vừa bắt đầu lan tỏa, việc mất đi cái tên là một ‘đòn chí mạng’. “Chúng tôi gần như phải tạo một cái tên mới rồi ra mắt lại từ đầu. Fan trong nước hiểu hoàn cảnh, nhưng fan nước ngoài gần như tan rã. Thiệt hại là rất lớn”.

Giáo sư Son cho rằng cần phải có sự nhượng bộ mang tầm vóc đại cục. “Beatles chuyển công ty quản lý thì cũng đâu có bị tước mất cái tên ‘Beatles’ đâu. Trong tương lai, khi có vấn đề như thế này xảy ra, tôi có một mong muốn tha thiết là phía công ty quản lý hãy cân nhắc vì sự phát triển của Hallyu và có cái nhìn đại cục hơn”.

Đối với cha mẹ, họ không phải thần tượng, chỉ là ‘những đứa trẻ’

Giáo sư Son Il-rak đã tập hợp những lời càm ràm mà ông muốn nói với con trai vào một cuốn sách. “Ban đầu có nhiều khó khăn, nhưng thằng bé đã thành công vượt ngoài mong đợi. Càng như thế, tôi càng khó gặp con hơn. Lịch trình dày đặc khiến nó buộc phải sống ở ký túc xá. Không có cách nào để giao tiếp với con. Đứa trẻ phải sống cuộc đời hoàn toàn đảo lộn ngày đêm. Vì vậy, tôi đã truyền đạt những điều muốn nói với con lên Cyworld”.

Những dòng viết của Giáo sư Son Il-rak trên Cyworld nhanh chóng trở nên nổi tiếng. Giáo sư đã tập hợp chúng lại và xuất bản cuốn sách ‘Hãy cổ vũ cho thanh xuân cuồng nhiệt vì giấc mơ’. Phía sau đó là nỗi niềm của một người làm cha mẹ có con làm thần tượng mà khó lòng liên lạc.

“Con trai à! Bố rất vui và cảm ơn vì cuối cùng con đã vượt qua vô vàn nghịch cảnh để trở thành ca sĩ - ước mơ của con. Và bố yêu con. Hy vọng con hãy nỗ lực hết mình để trở thành số 1 trong tương lai. Nhưng nếu không đạt được vị trí số 1 thì cũng không sao cả. Vấn đề là con đã sống mãnh liệt ra sao, chân thành ra sao, biết ơn và yêu thương ra sao trong mỗi phút giây”.

“Một khi đã chọn sống với tư cách là nghệ sĩ, dù không dễ dàng nhưng con phải có tâm thế vắt xương tủy để quản lý lời nói, hành động, thái độ và hình ảnh, đồng thời phải quản lý đời sống cá nhân thật tốt”. (Trích ‘Hãy cổ vũ cho thanh xuân cuồng nhiệt vì giấc mơ’)

Cuộc sống thần tượng trông có vẻ hào nhoáng nhưng lại là một nghề cô độc. Khi xem tin tức và nghe những tin buồn về các thần tượng, trái tim ông vẫn rơi xuống vực thẳm. Giáo sư Son định nghĩa về thần tượng như sau: “Cuộc sống của thần tượng rất trống rỗng. Họ cần một cái nhìn ấm áp. Nếu nhìn vào bề trái, thực sự có rất nhiều vấn đề phức tạp”.

Là người chứng kiến sự gian truân và thành tựu của con trai ở khoảng cách gần nhất, Giáo sư Son cho rằng cần có cách tiếp cận ở cấp độ chính sách. “Có vô số đứa trẻ đang sống từ thực tập sinh cho đến cuộc đời sau khi ra mắt, nhưng về mặt chính sách thì họ gần như không tồn tại. Những giờ học trên trường bị bỏ lỡ do luyện tập hay hoạt động sau khi ra mắt đều là do trường học ‘châm chước’ cho. Nghĩa vụ quân sự cũng vậy. Chúng tôi không yêu cầu ‘miễn trừ nghĩa vụ quân sự’. Thời điểm phải nhập ngũ và thời điểm hoạt động lại trùng khớp với nhau. Vậy thì chỉ còn cách hoãn lại bằng các thủ thuật. Vì ‘hoạt động ca sĩ đại chúng’ không được coi là lý do để hoãn nghĩa vụ quân sự. Hầu hết các em đều phải học lên đại học để trì hoãn nghĩa vụ quân sự”.

Ông cũng có ý kiến về hợp đồng tiêu chuẩn. “Điều quan trọng không phải là tỷ lệ phân chia. Nếu lợi nhuận và chi phí không minh bạch thì tỷ lệ phân chia cũng vô nghĩa. Cần sự quan tâm của các cơ quan hữu quan để phần này được thực hiện minh bạch. Cần tạo điều kiện để hệ thống xem xét hợp đồng và việc ký kết hợp đồng có thể diễn ra trên tinh thần bình đẳng. Để Hallyu có sự phát triển bền vững, chúng ta cần phải suy ngẫm. Bây giờ chính phủ đang làm ngơ trước những khó khăn này. Với tư cách là một người cha có con làm thần tượng, tôi cảm thấy thực sự đáng tiếc”.

※Bài tiếp theo sẽ là bài báo liên quan đến pháp lệnh bảo vệ thực tập sinh thần tượng.

<Chúng tôi chờ đợi tin tức từ những người trong cuộc>

Bizhankook dự định sẽ tập trung đưa tin về những câu chuyện liên quan đến K-pop và thần tượng.

Những người đã trực tiếp trải nghiệm cuộc sống thực tập sinh, thần tượng hoặc những người làm trong ngành công nghiệp K-pop, hãy gửi tin tức cho chúng tôi. allhyeon@bizhankook.com

※Chuyên đề này đã nhận được sự hỗ trợ từ Quỹ thúc đẩy báo chí, được tạo ra từ phí quảng cáo của chính phủ.