K-pop: Idol ở xứ sở thần tiên
Chuyện những thần tượng 'biến mất một ngày nào đó' và hành trình sinh tồn của họ

[비즈한국] K-pop đã trở thành mặt hàng xuất khẩu hàng đầu của Hàn Quốc. Tuy nhiên, đằng sau sự hào nhoáng đó là những mảng tối sâu thẳm. Các thần tượng - biểu tượng của K-pop - được tuyển chọn từ khi còn rất trẻ và phải trải qua thời kỳ thực tập sinh khắc nghiệt. Trong quá trình đó, quyền lao động và nhân quyền thường xuyên bị xem nhẹ. Vậy những thực tập sinh vô số kể chưa từng được ra mắt thì sao? Thông qua loạt bài ‘K-pop: Idol ở xứ sở thần tiên’, Bizhankook muốn chỉ ra những vấn đề đã bị ngó lơ trong suốt quá trình phát triển của K-pop, đồng thời xem xét các giải pháp thay thế từ nhiều khía cạnh. Chúng tôi tin rằng chỉ khi những người tạo ra K-pop khỏe mạnh, thì những người thưởng thức K-pop mới có thể hạnh phúc hơn.

“K-pop hiện nay đang phát cuồng vì việc ‘đào mỏ vàng’.” Đó là lời của một đại diện công ty giải trí quy mô vừa và nhỏ. “Không phải là trúng lớn, mà là trúng cực lớn nên mới thế đấy. Có rất nhiều người thậm chí phải vay nặng lãi để kinh doanh thần tượng.”

Khi quy mô ngành công nghiệp K-pop tăng lên, số lượng doanh nhân lao vào ‘sản xuất thần tượng’ tăng vọt. Trên thực tế, quy mô ngành và số lượng người làm việc trong ngành đang tăng lên hàng năm. Theo báo cáo kết quả khảo sát thực trạng ngành công nghiệp văn hóa nghệ thuật đại chúng năm 2023 do Cơ quan Nội dung Sáng tạo Hàn Quốc (KOCCA) công bố, tổng doanh thu của ngành công nghiệp văn hóa nghệ thuật đại chúng năm 2022 là 11,4362 nghìn tỷ Won. Trong đó, lĩnh vực quản lý (planning) đạt 6,8137 nghìn tỷ Won, tăng 52,2% so với năm 2020, và lĩnh vực sản xuất đạt 4,6225 nghìn tỷ Won, tăng 36,6% so với năm 2020. Tổng số nhân viên làm việc trong lĩnh vực quản lý cũng tăng khoảng 8% lên 19.008 người so với năm 2020.

Mỗi năm, hàng chục nhóm thần tượng được tạo ra như vậy rồi lặng lẽ biến mất. Đó là lý do tại sao chỉ cần nghe tên một lần thôi cũng đã bị coi là ‘thần tượng thành công’ rồi. Doanh nhân đặt tiền cược, còn thần tượng đặt cược cả cuộc đời. Vậy những thần tượng bị đẩy khỏi cuộc chơi mà họ đã đánh cược cả cuộc đời thì sẽ ra sao?

Chúng tôi đã gặp Heo Mi-jin, cựu thành viên nhóm Chloris - một thần tượng đã biến mất trước khi kịp hoàn thành hợp đồng 7 năm - để nghe những chuyện đằng sau ánh đèn sân khấu.

Tại sao Chloris biến mất?

‘Một nhóm nhạc đột nhiên biến mất.’ Soo-young, một người từng là fan của nhóm nhạc nữ Chloris, nhớ lại: “Nhóm có rất nhiều fan nước ngoài và đang chuẩn bị trở lại sau khi kết nạp thành viên mới nên tôi rất kỳ vọng. Thế nhưng, đột nhiên họ thông báo giải thể khiến tôi vô cùng bàng hoàng.”

Nhóm nhạc nữ Chloris tan rã vào năm 2020. Đây là nhóm nhạc nhận được nhiều kỳ vọng từ người hâm mộ vì có tên tuổi ở Thổ Nhĩ Kỳ và Trung Quốc hơn là trong nước. Tại sao Chloris lại tan rã? Mi-jin, thành viên của nhóm, kể về thời điểm đó: “Chúng tôi đã chỉnh đốn lại đội hình gần như là tái ra mắt và chuẩn bị album rất kỹ lưỡng. Cả fan và chúng tôi đều rất kỳ vọng. Việc thu âm cũng đã hoàn tất. Thế rồi đột nhiên, một số thành viên bày tỏ ý định rời nhóm và sau khi mọi chuyện đã quyết định, chúng tôi nhận được thông báo giải thể từ công ty”.

Tôi hoàn toàn ở thế ‘kẻ dưới’

Mi-jin, người từng theo học chuyên ngành diễn xuất, đã được đề nghị thử giọng làm thần tượng. Cô lần đầu tiên trong đời tập nhảy để đi thử giọng. Năm 2017, Mi-jin trở thành ‘thực tập sinh’ thần tượng như thế. Công ty chỉ có khoảng 5 nhân viên. Ngoại trừ các buổi học thanh nhạc, mọi việc còn lại họ đều tự túc tập luyện. Chưa đầy nửa năm, cô đã may mắn được ra mắt trong một nhóm nhạc nữ 4 thành viên. “Vì công ty nhỏ nên có rất nhiều việc chúng tôi phải tự làm. Đặc biệt là giai đoạn đầu, chính chúng tôi là những người quản lý câu lạc bộ người hâm mộ và làm marketing.”

Phần lớn lịch trình của họ là các ‘sự kiện’ (event). Trong suốt 2 năm, họ chỉ phát hành được một album. “Khoảng 90% lịch trình của chúng tôi là đi diễn sự kiện. 10% còn lại là radio, phát sóng hoặc phỏng vấn. Vì thiếu nhân lực, có những lúc nhân viên lái xe không thạo cũng phải cầm lái, hoặc chúng tôi phải đi sự kiện cả ngày mà không được ăn uống gì. Do ăn kiêng nên sức khỏe rất yếu, những ngày đến kỳ kinh nguyệt tôi thường bị chóng mặt. Dẫu vậy, những lúc đi diễn sự kiện vẫn là thời gian vui vẻ nhất. Vì được gặp người hâm mộ.”

Giữa lúc đó, một cơ hội tuyệt vời đã đến. Bài hát của Chloris tạo nên hiệu ứng bùng nổ tại Thổ Nhĩ Kỳ. “Hình ảnh và video của chúng tôi lan truyền trên các cộng đồng nổi tiếng tại Thổ Nhĩ Kỳ, sau đó chúng tôi nhận được rất nhiều lời liên lạc qua mạng xã hội. Tin nhắn trực tiếp (DM) trên Instagram tới tấp gửi đến ngay cả vào lúc rạng sáng.”

Mặc dù được chú ý ở nước ngoài trước cả trong nước, họ vẫn không thể sang đó hoạt động. Công ty quyết định rằng không nên để nhóm đi Thổ Nhĩ Kỳ. “Dù nhận được rất nhiều lời mời, cuối cùng chúng tôi chỉ có thể làm theo những gì công ty bảo. Lúc đầu, tôi đã rất buồn.”

Dù chạy rất nhiều sự kiện trong suốt 2 năm nhưng họ chưa bao giờ được nhận lương. Ngay cả bảng thanh toán cũng phải yêu cầu rất lâu sau mới nhận được. “Không có biên lai hay hợp đồng rõ ràng, chỉ có các con số ghi chi phí trên tờ giấy A4. Chúng tôi đi diễn rất nhiều nhưng thu nhập được ghi lại chỉ ở mức vài trăm nghìn Won. Tất nhiên, mọi thứ chỉ toàn là lỗ.”

Cuối cùng, vào năm 2020, Chloris đột ngột tan rã trong khi đang chuẩn bị trở lại với các thành viên mới. Mi-jin thậm chí không được nghe lý do giải thể thỏa đáng. Dù công ty nhỏ buộc các thành viên phải kiêm nhiệm công việc chuyên môn, nhưng trong quy trình ra quyết định, họ hoàn toàn ở thế ‘kẻ dưới’. Thời hạn hợp đồng còn lại cũng chẳng phải là điều mà phía ‘người trên’ (công ty) cân nhắc.

“Lúc đó tôi rất bế tắc. Dù vậy, vì không muốn từ bỏ nên tôi đã cùng một thành viên khác tìm kiếm công ty mới. Thời điểm đó chúng tôi nhận được lời mời từ nhiều nơi và đã bắt đầu lại tại một công ty khác.”

Mi-jin ngay lập tức gia nhập đội hình ra mắt, nhưng chưa đầy 1 năm cô đã phải rời đi. “Việc đào tạo được tiến hành rất hệ thống. Dù là nhóm dự án ra mắt nhưng ngày ra mắt không hề được ấn định. Không khí rất lạ. Thực tập sinh rất đông, dự án vẫn đang tiến hành nhưng dường như họ không có ý định cho ra mắt như đã thỏa thuận trong hợp đồng. Cuối cùng, tôi cùng thành viên kia rời nhóm và việc ra mắt nhóm nhạc nữ cũng đổ vỡ.”

Giải nghệ không tự nguyện, và sau đó…

Năm 2021, Mi-jin đã 27 tuổi khi từ bỏ cuộc sống thần tượng. Từ làm việc tại các kênh mua sắm tại nhà đến vận hành quán cà phê, Mi-jin bắt đầu làm những công việc để kiếm sống lần đầu tiên.

Điều Mi-jin học được từ cuộc sống thần tượng chính là cách đọc hiểu ‘hợp đồng’. Cô đã trải qua nỗi đau thấu xương khi biết rằng một tờ giấy hợp đồng có thể định đoạt cả vận mệnh. “Khó mà có thể ‘xem xét’ kỹ hợp đồng khi ngày ra mắt đã cận kề. Kể cả có yêu cầu sửa đổi, công ty cũng không chấp nhận. Có rất nhiều trường hợp vì muốn được làm việc mà đặt bút ký. Thế nhưng, chính chữ ký đó lại quyết định tất cả mọi thứ. Có rất nhiều người vì bị ràng buộc bởi hợp đồng mà làm thực tập sinh suốt nhiều năm rồi cũng phải từ bỏ.”

Vận dụng những kinh nghiệm lúc đó, Mi-jin đã trở thành một tư vấn viên bảo hiểm. “Nhờ trải nghiệm đau thương từ thời còn là cô sinh viên chưa hiểu sự đời, giờ đây tôi luôn kiểm tra các điều khoản hợp đồng một cách tỉ mỉ. Có lẽ tôi đã học được điều đó nhờ những trải nghiệm thời còn là thần tượng.”

Mi-jin cho rằng yếu tố khó khăn nhất khi bước đến ngày hôm nay chính là ‘gián đoạn sự nghiệp’. “Cuộc sống thần tượng không phải là kinh nghiệm làm việc khi chuyển sang lĩnh vực khác. Xét thực tế, để thành công với vai trò thần tượng là điều cực kỳ khó. Không chỉ đơn thuần là có năng lực tốt là được. Những người bạn từng làm thần tượng cùng tôi hầu hết đều đang tự kinh doanh. Nếu không bị hạn chế bởi việc gián đoạn sự nghiệp, tôi nghĩ mình đã có thể thử sức với một công việc chuyên môn. Tôi hy vọng sẽ có những biện pháp hỗ trợ cho những nghệ sĩ bị gián đoạn sự nghiệp.”

※ Phần tiếp theo sẽ là bài viết về các vấn đề liên quan đến hợp đồng tiêu chuẩn.

<Chúng tôi chờ đợi tin tức từ những người trong cuộc>

Bizhankook dự định sẽ tập trung đưa tin về các câu chuyện xung quanh K-pop và thần tượng.

Nếu bạn đã từng có kinh nghiệm làm thực tập sinh, thần tượng hoặc là người trong cuộc đang làm việc trong ngành công nghiệp K-pop, hãy gửi tin cho chúng tôi qua: allhyeon@bizhankook.com

※ Dự án này được hỗ trợ bởi Quỹ Thúc đẩy Báo chí, được tạo nên từ phí quảng cáo của chính phủ.