3 năm Luật trừng phạt tai nạn lao động nghiêm trọng
Hôm nay, người công nhân xây dựng vẫn không thể trở về nhà

[비즈한국] Hôm nay, một công nhân đến công trường xây dựng làm việc nhưng đã không thể trở về nhà. Xây dựng là ngành xảy ra nhiều tai nạn tử vong nhất trong toàn bộ các ngành công nghiệp tại Hàn Quốc. Để ngăn chặn những vụ tai nạn thương tâm khiến người lao động thiệt mạng do doanh nghiệp không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ về an toàn hoặc sức khỏe, xã hội chúng ta đã xây dựng Luật trừng phạt tai nạn lao động nghiêm trọng (gọi tắt là Luật trừng phạt tai nạn nghiêm trọng) và chính thức áp dụng từ tháng 1 năm 2022. Tuy nhiên, số lượng công nhân xây dựng thiệt mạng mỗi năm vẫn giữ ở mức ba chữ số. Xã hội chúng ta cần nỗ lực như thế nào để giảm thiểu tai nạn tử vong tại các công trường xây dựng?

Luật trừng phạt tai nạn nghiêm trọng là luật nhằm trừng phạt chủ doanh nghiệp và người chịu trách nhiệm quản lý gây ra các tai nạn nghiêm trọng. Luật được ban hành vào tháng 1 năm 2021 và chính thức có hiệu lực từ tháng 1 năm 2022 tại các doanh nghiệp có từ 50 nhân viên trở lên (đối với công trường xây dựng là công trình có giá trị từ 5 tỷ KRW trở lên). Theo luật này, khi xảy ra tai nạn nghiêm trọng như công nhân tử vong tại nơi làm việc, chủ doanh nghiệp hoặc người quản lý không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ phòng ngừa tai nạn có thể đối mặt với mức án phạt tù từ 1 năm trở lên hoặc phạt tiền lên đến 1 tỷ KRW. Các doanh nghiệp dưới 50 nhân viên đã bắt đầu áp dụng từ tháng 1 năm ngoái sau thời gian ân hạn, trong khi các doanh nghiệp dưới 5 nhân viên bị loại khỏi đối tượng áp dụng của luật.

‘Dù giảm do suy thoái’ nhưng tai nạn tử vong tại công trường vẫn ở mức ba chữ số

Ngay cả sau khi Luật trừng phạt tai nạn nghiêm trọng có hiệu lực, các vụ tai nạn tử vong tại công trường xây dựng vẫn không dứt. Theo dữ liệu hiện trạng tai nạn công nghiệp của Bộ Việc làm và Lao động, số công nhân tử vong tại công trường xây dựng đã giảm từ 341 người vào năm 2022 (năm đầu áp dụng luật) xuống 303 người vào năm 2023 (-11%) và 276 người vào năm 2024 (-9%), nhưng vẫn ở mức ba chữ số. Tỷ lệ tử vong trong ngành xây dựng trên tổng số tai nạn tử vong của toàn ngành công nghiệp lần lượt là 53% vào năm 2022, 51% vào năm 2023 và 47% vào năm 2024, vẫn cao nhất trong tất cả các nhóm ngành.

Nguyên nhân số 1 gây tử vong tại công trường xây dựng là rơi ngã. Năm ngoái, trong số những người tử vong trong ngành xây dựng, có 159 người (58%) đã thiệt mạng do rơi từ trên cao xuống. Tại một công trường xây dựng chung cư ở Yeosu, tỉnh Jeonnam, một công nhân đang thi công tấm lợp mái đã rơi xuống nền đất cách đó 20m và tử vong; tại một công trường xây dựng trung tâm văn hóa ở Icheon, tỉnh Gyeonggi, một công nhân đang thực hiện hoàn thiện khung cửa sổ đã rơi từ độ cao 7m và không qua khỏi. Các nguyên nhân gây tử vong khác trong xây dựng bao gồm: bị vật rơi trúng (15%), va chạm (6%), bị đè/lật đổ (5%) và sập đổ (5%).

Phân tích chủ đạo cho thấy, sự sụt giảm số người tử vong trong ngành xây dựng gần đây cũng chịu ảnh hưởng từ tình trạng suy thoái của ngành. Theo thống kê khởi công của Bộ Đất đai, Hạ tầng và Giao thông, số lượng công trình khởi công hàng năm tại Hàn Quốc lần lượt là 115.783 công trình vào năm 2023 và 109.155 công trình vào năm 2024, giảm tương ứng khoảng 24% và 6% so với năm trước đó. Số lượng người làm việc trong ngành xây dựng cũng giảm lần lượt 0,4% và 2,3%, xuống còn 2.114.000 người vào năm 2023 và 2.065.000 người vào năm 2024. Vì công việc trong ngành xây dựng giảm do suy thoái kinh tế, nên khó có thể khẳng định việc giảm số ca tử vong là nhờ hiệu quả của Luật trừng phạt tai nạn nghiêm trọng.

Giáo sư Jeong Jin-woo thuộc Khoa Kỹ thuật An toàn, Đại học Khoa học và Công nghệ Quốc gia Seoul (SeoulTech) chỉ ra rằng: “Xét đến số lượng nhân lực và khối lượng khởi công đang sụt giảm mạnh, số ca tử vong trong ngành xây dựng thực tế không hề giảm. Việc số người tử vong không giảm rõ rệt dù chính phủ và doanh nghiệp đã tăng cường nhân lực và ngân sách sau khi có luật là một vấn đề lớn. Cần phải chấn chỉnh hệ thống pháp luật hiện hành và nâng cao tính hiệu quả của các hoạt động phòng ngừa và giám sát”.

Thiết lập hệ thống an toàn doanh nghiệp và khởi đầu các hình phạt cho chủ doanh nghiệp

Tất nhiên, Luật trừng phạt tai nạn nghiêm trọng đã đóng một vai trò nhất định trong việc thiết lập hệ thống an toàn để phòng ngừa tai nạn. Trước và sau khi luật có hiệu lực, ngành xây dựng đã bổ nhiệm Giám đốc an toàn sức khỏe (CSO) và thiết lập hoặc chấn chỉnh các tổ chức chuyên trách về an toàn. Sau đó, họ đã tinh chỉnh các quy định nội bộ dưới sự dẫn dắt của CSO, các bộ phận thực thi và các chuyên gia trong/ngoài ngành, đồng thời tổ chức các cuộc họp kiểm tra các yếu tố rủi ro tại công trường. Một đại diện từ công ty xây dựng lớn cho biết: “Sau khi luật có hiệu lực, ngày càng nhiều công ty xây dựng bổ nhiệm CSO mới và thành lập hoặc mở rộng tổ chức chuyên trách về an toàn”.

Trên thực tế, việc trừng phạt các chủ doanh nghiệp gây ra tai nạn nghiêm trọng cũng đã bắt đầu. Theo báo cáo từ Hiệp hội các nhà quản lý Hàn Quốc (Korea Enterprises Federation), tính đến cuối năm ngoái đã có 31 vụ án được tòa án đưa ra phán quyết trong số các vụ việc Viện Kiểm sát truy tố vi phạm luật này. Trong đó, 29 vụ bị kết án có tội (4 vụ phạt tù giam, 23 vụ hưởng án treo, 2 vụ phạt tiền) và 2 vụ tuyên vô tội. Xét theo ngành, ngành xây dựng có nhiều phán quyết nhất với 16 vụ; nếu loại trừ 1 vụ không thuộc đối tượng áp dụng vì công trình có giá trị dưới 5 tỷ KRW, thì tất cả các vụ còn lại đều tuyên án có tội.

Các điều khoản vi phạm thường được trích dẫn trong các vụ án có tội theo Luật trừng phạt tai nạn nghiêm trọng nhiều nhất là: △Thiết lập quy trình xác định và cải thiện các yếu tố nguy hiểm/có hại (24 vụ) và △Thiết lập tiêu chuẩn đánh giá hiệu suất công việc đối với người quản lý an toàn sức khỏe (22 vụ). Ngoài ra còn có: △Thiết lập mục tiêu an toàn sức khỏe và chính sách quản lý (8 vụ), △Thành lập tổ chức chuyên trách (2 vụ), △Lập kế hoạch và thực thi ngân sách cần thiết (6 vụ), và △Thiết lập tiêu chuẩn đánh giá năng lực phòng ngừa tai nạn khi ký kết hợp đồng thầu phụ (8 vụ). Trung bình mỗi vụ án có tội đều có 3 điều khoản vi phạm được trích dẫn.

Giáo sư Choi Myeong-ki thuộc Hội đồng Giáo sư hiện trường công nghiệp Hàn Quốc nhận định: “Dù các doanh nghiệp đã trang bị nhân lực và tổ chức trên giấy tờ theo yêu cầu của luật trước và sau khi có hiệu lực, nhưng trên thực tế, chúng không hoạt động hiệu quả tại các công trường xây dựng. Các doanh nghiệp nhỏ, do gánh nặng chi phí, thậm chí không đáp ứng được những yêu cầu hình thức tối thiểu của luật nên dễ trở thành đối tượng bị trừng phạt. Cần có sự thay đổi để hệ thống an toàn thực chất được thiết lập tại công trường”.

Tranh cãi xung quanh Luật trừng phạt tai nạn nghiêm trọng: Giới doanh nghiệp muốn "nới lỏng" vs Giới lao động muốn "tăng cường"

Giới kinh doanh và xây dựng đang kêu gọi nới lỏng Luật trừng phạt tai nạn nghiêm trọng. Trước đó, Hiệp hội Xây dựng Hàn Quốc vào tháng 11 năm ngoái đã kiến nghị lên Quốc hội đổi tên luật thành "Luật phòng ngừa tai nạn nghiêm trọng" và yêu cầu giảm bớt tiêu chuẩn cũng như hình phạt. Hiệp hội các nhà quản lý cũng nêu trong báo cáo rằng: “Nếu các phán quyết tương tự tiếp diễn, chỉ các đại diện doanh nghiệp vừa và nhỏ sẽ tiếp tục bị trừng phạt theo một đạo luật được xây dựng sai lệch, gây ảnh hưởng tiêu cực đến việc phòng ngừa tai nạn lao động. Cần phải có các sửa đổi hợp lý đối với luật và các sắc lệnh thi hành để tránh sự hỗn loạn trong áp dụng luật và các vấn đề trừng phạt quá mức”.

Ngược lại, giới lao động phản đối và yêu cầu tăng cường luật. Liên đoàn Công đoàn Xây dựng Hàn Quốc thuộc Tổng liên đoàn Lao động Hàn Quốc (KCTU) đã ra tuyên bố vào tháng 1 vừa qua: “Cho đến nay, chưa có một vụ trừng phạt nào đối với các công ty xây dựng lớn gây ra tai nạn nghiêm trọng lặp đi lặp lại. Cần nhanh chóng tiến hành điều tra, truy tố và trừng phạt theo Luật trừng phạt tai nạn nghiêm trọng. Cần làm rõ hơn các quy định nghĩa vụ của chủ doanh nghiệp hoặc người quản lý, và nếu xảy ra tai nạn nghiêm trọng, phải trừng phạt nặng hơn bằng án tù. Để ngăn chặn cái chết tại công trường, phải trừng phạt nghiêm khắc ngay từ chủ sở hữu các nhà thầu chính”.

Có những tai nạn lao động thậm chí còn không nằm trong phạm vi áp dụng của Luật trừng phạt tai nạn nghiêm trọng hiện hành. Cố công nhân Moon Yu-sik (72 tuổi khi mất), một thợ trát vữa tại công trường xây dựng cơ sở hạ tầng của công ty Inwoo Construction ở Mapo-gu, Seoul, đã tử vong vào tháng 1 năm ngoái khi đang làm việc trên giàn giáo không có lan can an toàn và không có mũ bảo hộ, dẫn đến rơi xuống độ cao 2m. Ngày xảy ra tai nạn là 5 ngày trước khi luật được mở rộng áp dụng cho các công trường có giá trị dưới 5 tỷ KRW. Đại diện công ty này đã thoát tội, trong khi giám đốc công trường là Park cùng công ty chỉ bị tòa sơ thẩm tuyên phạt lần lượt 1 năm tù giam và 20 triệu KRW tiền phạt vì tội vi phạm Luật an toàn vệ sinh lao động.

Cô Hye-yeon (34 tuổi), con gái của cố công nhân Moon Yu-sik, chia sẻ: “Chừng nào việc trừng phạt thực chất đối với sự thiếu trách nhiệm của chủ doanh nghiệp – những người có quyền buộc thi hành các biện pháp an toàn – chưa được thực hiện, thì những tai nạn như của cha tôi sẽ vẫn tiếp diễn. Mỗi năm, vô số người lao động bị đẩy vào những công trường nguy hiểm mà không được trang bị đủ đồ bảo hộ, và nhiều người trong số họ đã mất mạng. Cái chết xảy ra do những điều cơ bản nhất như cung cấp mũ bảo hộ và lắp đặt lan can an toàn không được tuân thủ, không phải là 'vận đen cá nhân' mà là một thảm họa bắt nguồn từ 'trách nhiệm cấu trúc của doanh nghiệp'”.