Nhà ở xã hội trong khủng hoảng
Tin vào danh nghĩa của chính quyền Seoul, người dân 'sập bẫy' lừa đảo tiền cọc thuê nhà

[비즈한국] Dự án 'Nhà ở xã hội', nơi các cơ quan công quyền cung cấp đất đai và các doanh nghiệp tư nhân vận hành, nay đã bước sang năm thứ 10. Dù ra đời với mục đích tìm kiếm giải pháp cho vấn đề nhà ở, nhưng mô hình này đang bị chỉ trích là dễ tổn thương hơn trước các vụ lừa đảo tiền cọc (jeonse). Nhà ở xã hội thoạt nhìn có vẻ như được vận hành bởi các cơ quan nhà nước như Chính quyền thành phố Seoul, Tổng công ty Nhà ở và Đô thị Seoul (SH) hay Tổng công ty Nhà ở và Đất đai Hàn Quốc (LH), nhưng trên thực tế, các doanh nghiệp tư nhân lại đảm nhận việc vận hành ủy thác. Chính vì vậy, mỗi khi xảy ra sự cố, các bên lại liên tục đùn đẩy trách nhiệm cho nhau. BizHankook thực hiện bài viết này nhằm chỉ ra những vấn đề và hạn chế về mặt thể chế của nhà ở xã hội sau 10 năm hoạt động, đồng thời tìm kiếm giải pháp khắc phục.

“Ở tuổi đầu 30, tôi đã gánh khoản nợ 50 triệu won.” Kim Ji-hoon (tên giả), một người dân đang sinh sống tại Seoul, gần đây đang cân nhắc việc nộp đơn xin phục hồi tài chính cá nhân. Nguyên nhân là do anh đã chuyển đến ở một căn 'nhà ở xã hội' do chính quyền Seoul vận hành, nhưng đến nay vẫn chưa đòi lại được khoản tiền đặt cọc 49,7 triệu won.

4 năm trước, anh Kim không thể tưởng tượng nổi tình cảnh này lại xảy ra với mình. 'Tiền cọc 69,7 triệu won, tiền thuê nhà 130.000 won/tháng'. Đó là những điều kiện khi anh chuyển đến nhà ở xã hội vào tháng 9 năm 2020. Giá thuê rẻ hơn thị trường và tình trạng căn nhà cũng rất tốt. Vì được vận hành bởi chính quyền Seoul nên anh không hề lo lắng về việc không lấy lại được tiền cọc. Ngay trong thông báo tuyển người thuê nhà cũng ghi rõ nơi đây 'thuộc đối tượng bắt buộc phải tham gia bảo hiểm đảm bảo tiền cọc thuê nhà'.

Nơi anh Kim chuyển đến là 'nhà ở xã hội' do thành phố Seoul vận hành, trong đó một doanh nghiệp xã hội xây dựng tòa nhà và Tổng công ty Nhà ở và Đô thị Seoul (SH) sở hữu quyền sử dụng đất. Nhà ở xã hội là mô hình hợp tác giữa cơ quan công quyền và doanh nghiệp tư nhân nhằm cung cấp nhà ở cho thuê với giá phải chăng. Chính quyền thành phố Seoul đã quảng bá đây là những căn nhà cho thuê được cung cấp thông qua sự hợp tác với tư nhân. Tổng công ty Bảo lãnh Nhà ở và Đô thị (HUG) và SH cũng trực tiếp tuyển người thuê. Đơn vị vận hành nhà ở xã hội nơi anh Kim chuyển đến là Công ty B, một doanh nghiệp có tiếng và được biết là đã hợp tác lâu dài với chính quyền thành phố Seoul.

Anh Kim đã sống hài lòng tại căn nhà này suốt 3 năm. Anh đã một lần gia hạn hợp đồng thuê nhà, và vào tháng 1 năm ngoái, anh đã thông báo với Công ty B về việc muốn chuyển đi. Hợp đồng thuê nhà kết thúc vào tháng 4. Tuy nhiên, vấn đề bắt đầu từ đây. Trong tổng số 69,7 triệu won tiền cọc, anh Kim chỉ nhận lại được 20 triệu won. Anh đã liên lạc với Công ty B nhưng không nhận được lời giải thích thỏa đáng.

Anh Kim cho biết: “Tôi đã định thực hiện ‘yêu cầu thực hiện bảo hiểm bảo lãnh tiền cọc thuê nhà’ theo như hướng dẫn khi ký hợp đồng, nhưng không thể thực hiện được. Vì trái ngược với nội dung thông báo, căn nhà ở xã hội này lại không được tham gia ‘bảo hiểm bảo lãnh tiền cọc thuê nhà’”. Nói một cách chính xác, căn nhà ở xã hội nơi anh sống là một công trình không đủ điều kiện để tham gia loại bảo hiểm này.

Anh Kim đã yêu cầu Công ty B trả lại tiền cọc nhiều lần và báo cáo tình hình cho chính quyền thành phố Seoul và SH. Công ty B đã nộp kế hoạch hoàn trả tiền cọc cho SH. Tuy nhiên, đã một năm trôi qua, anh Kim vẫn chưa nhận được số tiền còn lại. Anh đã yêu cầu SH, với tư cách là chủ đất, hãy mua lại tòa nhà để giải quyết, nhưng SH cho biết điều đó là không thể. Chính quyền thành phố Seoul cũng tuyên bố không có cách nào giúp đỡ. Cuối cùng, anh Kim đã đăng ký quyền thuê nhà vào bất động sản và nộp đơn yêu cầu phát mãi tài sản cưỡng chế lên tòa án. Anh cũng nộp đơn yêu cầu phong tỏa tài khoản ngân hàng của Công ty B. Thế nhưng, do Công ty B đã nợ quá hạn hơn 200 triệu won tiền thuế quốc gia và phí bảo hiểm y tế, nên khả năng anh đòi lại được tiền cọc vẫn là một ẩn số.

Điều anh Kim lo lắng nhất là nguy cơ trở thành 'người nợ xấu'. Khi chuyển đến, anh đã vay ngân hàng 45 triệu won để nộp tiền cọc, vì không đòi lại được tiền từ Công ty B nên anh không thể thanh toán khoản vay này. Tháng trước, anh cũng đã nộp đơn đăng ký là nạn nhân của vụ lừa đảo tiền cọc lên Bộ Đất đai, Cơ sở hạ tầng và Giao thông, nhưng vẫn chưa biết liệu mình có được công nhận là nạn nhân hay không.

Anh Kim tâm sự: “Tôi đã làm tất cả những gì có thể nhưng vẫn không có cách nào giải quyết, thật sự rất bế tắc. Ở tuổi còn trẻ, tôi vẫn luôn chăm chỉ xây dựng uy tín tín dụng, nhưng giờ đột ngột phải xin phục hồi tài chính, lòng tôi cảm thấy rất nặng nề”.

Chính quyền thành phố Seoul cũng nắm rõ tình trạng của anh Kim. Tuy nhiên, họ cho biết không thể làm gì hơn. Một quan chức của thành phố Seoul giải thích: “Chúng tôi đang cố gắng hết sức để tìm phương án. Tuy nhiên, đối với nhà ở xã hội thuê đất, do chủ đất và chủ tòa nhà khác nhau nên rất khó để tham gia bảo hiểm tiền cọc thuê nhà. HUG cũng chưa chuẩn bị bảo hiểm bảo lãnh để phục hồi thiệt hại trong trường hợp này. Những người thuê nhà yêu cầu SH mua lại tòa nhà để bảo toàn tiền cọc, nhưng điều đó là không thể. Vì đó sẽ là hành vi sai phạm nhiệm vụ, vi phạm Luật Doanh nghiệp công địa phương. Nếu được xác định là lừa đảo tiền cọc thì còn có cách cứu trợ, nhưng nếu không chứng minh được tính cố ý của chủ doanh nghiệp cho thuê, thì rất khó để được công nhận là nạn nhân”.

Ngoài tòa nhà anh Kim từng ở, Công ty B còn vận hành các dự án nhà ở xã hội khác tại Seoul, nên có khả năng sẽ phát sinh thêm các nạn nhân khác. Những căn nhà ở xã hội – nơi lẽ ra phải bảo vệ những nhóm người yếu thế – nay lại đang đẩy người thuê nhà vào tình cảnh khốn cùng. Đây chính là lý do khiến dư luận cho rằng việc đưa ra các biện pháp đối phó là vô cùng cấp bách.

Anh Kim thúc giục: “Cách đây không lâu, Công ty B đã nói dối một người thuê nhà khác rằng họ chưa từng xảy ra sự cố chậm trễ hoàn trả tiền cọc. Cho đến gần đây, họ vẫn đang tiếp tục tuyển người thuê nhà. Nếu cứ tiếp diễn, sẽ còn nhiều nạn nhân nữa xuất hiện”.